Yer Şekilleri

HAP BİLGİ 1

Türkiye arazisi, büyük oranda III. ve IV. Jeolojik Zaman'da oluşmuş genç bir yapıya sahiptir.

HAP BİLGİ 2

Türkiye'deki dağ oluşumu (orojenez) Alp-Himalaya kıvrım sistemi içinde yer alır.

HAP BİLGİ 3

Kıvrılma sonucu oluşan dağların yüksekte kalan kısmına antiklinal, alçakta kalan kısmına senklinal denir.

HAP BİLGİ 4

Kırılma sonucu oluşan dağların yüksekte kalan kısmına horst, alçakta kalan kısmına graben denir.

HAP BİLGİ 5

Türkiye'nin en etkili iç kuvveti orojenez, en etkili dış kuvveti ise akarsulardır.

HAP BİLGİ 6

Türkiye'nin şekillenmesinde en az etkili olan dış kuvvet buzullardır.

HAP BİLGİ 7

I. Jeolojik Zaman'da (Paleozoik) oluşan arazilere masif (eski kütle) denir.

HAP BİLGİ 8

Zonguldak çevresindeki taş kömürü yatakları I. Jeolojik Zaman'da oluşmuştur.

HAP BİLGİ 9

Linyit, bor, tuz ve petrol yatakları büyük ölçüde III. Jeolojik Zaman'da (Tersiyer) oluşmuştur.

HAP BİLGİ 10

İstanbul ve Çanakkale boğazları ile Ege Denizi IV. Jeolojik Zaman'da (Kuaterner) oluşmuştur.

HAP BİLGİ 11

Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar, Türkiye'nin en önemli kıvrım dağ sistemleridir.

HAP BİLGİ 12

Ege Bölgesi'ndeki Kaz, Madra, Yunt, Bozdağlar ve Aydın dağları horst tipi kırıklı dağlardır.

HAP BİLGİ 13

Ege'deki Bakırçay, Gediz, Küçük Menderes ve Büyük Menderes ovaları birer graben alanıdır.

HAP BİLGİ 14

Akdeniz Bölgesi'ndeki Amanos (Nur) Dağları, horst yapısına sahip tekil bir örnektir.

HAP BİLGİ 15

Türkiye'nin en yüksek noktası olan Ağrı Dağı, volkanik oluşumlu bir dağdır.

HAP BİLGİ 16

İç Anadolu'daki Erciyes, Melendiz, Hasandağı, Karacadağ ve Karadağ sönmüş volkanlardır.

HAP BİLGİ 17

Güneydoğu Anadolu'daki Karacadağ, yayvan konili (kalkan) tipte bir volkandır.

HAP BİLGİ 18

Akarsular tarafından derince yarılmış, çevresine göre yüksekte kalan düzlüklere plato denir.

HAP BİLGİ 19

Türkiye'de platoların en geniş yer kapladığı bölge İç Anadolu Bölgesi'dir.

HAP BİLGİ 20

Teke ve Taşeli platoları, karstik oluşumlu platolara örnektir.

HAP BİLGİ 21

Erzurum-Kars ve Ardahan platoları, volkanik (lav örtüsü) platolarıdır.

HAP BİLGİ 22

Çatalca-Kocaeli platosu, aşınım (peneplen) platosu özelliğindedir.

HAP BİLGİ 23

Haymana, Cihanbeyli ve Obruk platoları, yatay duruşlu platolardır.

HAP BİLGİ 24

Akarsuların taşıdığı alüvyonların deniz içinde birikmesiyle delta ovaları oluşur.

HAP BİLGİ 25

Türkiye'nin en büyük delta ovası, Seyhan ve Ceyhan nehirlerinin oluşturduğu Çukurova'dır.

HAP BİLGİ 26

Kızılırmak Bafra Deltası'nı, Yeşilırmak ise Çarşamba Deltası'nı oluşturur.

HAP BİLGİ 27

Tektonik hareketlerle çöken alanların dolmasıyla oluşan ovalara tektonik ova denir.

HAP BİLGİ 28

Konya, Erzurum, Erzincan ve Iğdır ovaları tektonik oluşumlu ovalara örnektir.

HAP BİLGİ 29

Karstik arazilerde çözünme ile oluşan en büyük çukurluklara polye (karstik ova) denir.

HAP BİLGİ 30

Elmalı, Kestel, Korkuteli ve Acıpayam ovaları polye ovasıdır.

HAP BİLGİ 31

Peri bacaları; volkanik tüflerin, akarsu ve sel suları ile rüzgâr aşındırması sonucu oluşur.

HAP BİLGİ 32

Akarsu yatak eğiminin azaldığı yerlerde oluşan büklümlere menderes denir.

HAP BİLGİ 33

Kırgıbayır (badlands), bitki örtüsünden yoksun yamaçlarda sel sularının oluşturduğu yarıntılardır.

HAP BİLGİ 34

Karstik arazilerde en yaygın ve en küçük aşınım şekli lapyadır.

HAP BİLGİ 35

Lapyaların birleşmesiyle dolin, dolinlerin birleşmesiyle uvala, uvalaların birleşmesiyle polye oluşur.

HAP BİLGİ 36

Karstik birikim şekillerinin en bilineni travertenlerdir (Örnek: Pamukkale).

HAP BİLGİ 37

Cennet-Cehennem obrukları (Mersin) ve Damlataş Mağarası (Alanya) önemli karstik şekillerdir.

HAP BİLGİ 38

Buzulların aşındırmasıyla oluşan çanaklara sirk, bu çanaklarda oluşan göllere sirk gölü denir.

HAP BİLGİ 39

Türkiye'de güncel buzullara Ağrı, Cilo (Buzul), Kaçkar ve Bolkar dağlarının zirvelerinde rastlanır.

HAP BİLGİ 40

Rüzgâr aşındırmasının en etkili olduğu yerler İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgeleridir.

HAP BİLGİ 41

Mantarkaya (şeytan masası), rüzgâr aşındırmasıyla oluşan bir yer şeklidir.

HAP BİLGİ 42

Dağların kıyıya paralel uzandığı Akdeniz ve Karadeniz'de boyuna kıyı tipi görülür.

HAP BİLGİ 43

Boyuna kıyı tipinde girinti-çıkıntı az, doğal liman sayısı sınırlıdır ve falez oluşumu yaygındır.

HAP BİLGİ 44

Dağların kıyıya dik uzandığı Ege Bölgesi'nde enine kıyı tipi görülür.

HAP BİLGİ 45

Enine kıyı tipinde girinti-çıkıntı, koy, körfez ve doğal liman sayısı fazladır.

HAP BİLGİ 46

Eski akarsu vadilerinin sular altında kalmasıyla oluşan kıyı tipine Ria denir (Örnek: İstanbul Boğazı).

HAP BİLGİ 47

Kıyıya paralel uzanan dağların sular altında kalmasıyla oluşan kıyı tipine Dalmaçya denir (Örnek: Finike-Kaş).

HAP BİLGİ 48

Karstik vadilerin (kanyonların) sular altında kalmasıyla oluşan kıyı tipine Kalanklı kıyı denir (Örnek: Mersin-Silifke).

HAP BİLGİ 49

Tombolo (saplı ada), bir adanın kıyı okuyla karaya bağlanmasıdır (Örnek: Kapıdağ Yarımadası).

HAP BİLGİ 50

Kıyı oku veya kordonlarının bir koyun önünü kapatmasıyla lagün (deniz kulağı) oluşur (Örnek: Büyükçekmece).