Giriş

Bölge, yönetimsel, iklimsel ve ekonomik birlik gösteren, üzerinde yaşayan insanların özelliklerinden yola çıkılarak sınırları belirlenmiş toprak parçasıdır. Bölgeler arasındaki farklılıklar, iklim, yer şekilleri, bitki örtüsü gibi doğal özellikler olabileceği gibi sanayi, ticaret, turizm veya nüfus gibi beşerî özellikler de olabilir.
Bölgeler, temelde iki ana gruba ayrılır: Şekilsel Bölgeler ve İşlevsel Bölgeler.

1. Şekilsel Bölgeler (Homojen/Fiziki ve Beşerî Özelliklere Göre)

Şekilsel bölgeler, sahip oldukları doğal ve beşerî özellikler ile dünyadaki diğer bölgelerden ayrılan alanlardır.

Doğal özelliklerin (yer şekilleri, iklim, bitki örtüsü, su) homojenliğine (tek bir unsurun türdeşliğine) bağlı olarak oluşturulur.
Dağlık ve Engebeli Bölgeler: Doğu Karadeniz, Erzurum-Kars, Antalya, Yukarı Kızılırmak, Hakkâri.
Düz – Ovalık Bölgeler: Ergene, Çukurova, Konya, Bursa–Balıkesir, Gaziantep–Şanlıurfa.

Bu bölgeler, insan ve ekonomik faaliyetler üzerine kurulur.
Yoğun Nüfuslu Bölgeler: Kocaeli-Çatalca (Sanayi, Turizm), İzmir, Bursa, Mersin - Adana - Hatay (Tarım, Sanayi).
Seyrek Nüfuslu Bölgeler: Hakkâri (İklim ve Yer şekilleri), Tuz Gölü çevresi (Kuraklık), Sivas, Yıldız Dağları (Yer şekilleri, Ulaşım), Menteşe Yöresi (Yer şekilleri).
Not: Marmara Bölgesi'nde sanayi ve ticaret ön planda olup nüfus yoğunluğu fazladır. Karadeniz'de tarım ve balıkçılık, İç Anadolu'da tarım ve küçükbaş hayvancılık, Akdeniz'de ise tarım ve turizm faaliyetleri ön plandadır.

İşlevsel bölgeler, ekonomik ve kültürel yönden yerel, ulusal ve küresel çapta diğer bölgelerle etkileşim gösteren alanlardır. İşlevsel bölgeler dört ana gruba ayrılır:
Yönetim Bölgeleri: Devletin ülkeyi kolayca yönetmesi, hizmetlerin yurt geneline ulaşması için il ve ilçe yönetimlerine bağlı olarak ayrılan bölgelerdir.
Hizmet Bölgeleri: Hizmet sektöründe (sağlık, eğitim, ulaşım, ticaret, güvenlik, turizm) işlevselleşmeyi kolaylaştırmak amacıyla belirlenir.
İstatistik Bölgeleri: Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) verileri toplayıp, ülkelerin gelişim ve kalkınma düzeylerini belirlemesi için oluşturduğu bölgelerdir.
İşlevsel Plan (Proje) Bölgeleri: Bölgeler arası düzey farkını azaltmak ve kalkınmayı sağlamak amacıyla oluşturulan planlama bölgeleridir.

Bu projelerin temel amacı, bölgeler arasındaki sosyo-ekonomik gelişmişlik farklarını azaltmak, kırsal kalkınmayı desteklemek ve göç hareketini önleyerek nüfusu yerinde tutmaktır.

GAP (Güneydoğu Anadolu Projesi):
Kapsam: Adıyaman, Batman, Şanlıurfa, Diyarbakır, Gaziantep, Kilis, Mardin, Siirt, Şırnak.
Amaç: Cumhuriyet tarihinin en büyük projesidir. Sulama, elektrik üretimi, enerji, tarım ve kentsel altyapıyı kapsar. Proje ile pamuk, mısır, ayçiçeği, sebze gibi tarımsal çeşitliliğin artırılması hedeflenir.
DAP (Doğu Anadolu Projesi):
Kapsam: Erzincan, Malatya, Elazığ, Tunceli, Bingöl, Erzurum, Muş, Bitlis, Van, Hakkâri, Ağrı, Iğdır, Kars, Ardahan ve (2016'da eklenen) Sivas.
Amaç: Türkiye’de gelişmişlik düzeyi ve büyüme hızının en düşük olduğu bölgeye yöneliktir. Temel amacı bölgenin tarım ve hayvancılığını (mera ıslahı) geliştirmektir. Aynı zamanda Trabzon-İran arasındaki transit ticarete katkı sağlaması beklenir.
KOP (Konya Ovası Projesi):
Kapsam: Karaman, Aksaray, Niğde, Konya, Kırşehir, Nevşehir, Kırıkkale, Yozgat.
Amaç: Sulama sorununu çözmek ve enerji (güneş enerjisi) kullanımı sağlamaktır. Projenin kilit unsuru olan Mavi Tünel (Göksu havzasındaki suların Konya Ovası'na aktarılması) KOP'a entegredir.

ZBK (Zonguldak, Bartın, Karabük) Projesi:
Kapsam: Zonguldak, Bartın ve Karabük.
Amaç: Bölgenin hakim ekonomik etkinliği olan demir-çelik sanayi ve kömür işletmeciliğini geliştirmeyi amaçlar. KARDEMİR'in modernize edilmesi ve Karadeniz'e açılacak yeni limanlar bu projenin hedeflerindendir.
DOKAP (Doğu Karadeniz Projesi):
Kapsam: Artvin, Bayburt, Giresun, Gümüşhane, Ordu, Rize, Trabzon, Samsun, Amasya, Tokat, Çorum.
Amaç: Bölge içi farklılıkları azaltmak, doğal kaynakları korumak, ulaşım ve iletişim hizmetlerini güçlendirmek ve iç kesimlerde sulamayı sağlayarak tarımsal ürün çeşitliliğini artırmaktır. Çorum, Samsun, Tokat ve Amasya hem DOKAP hem de Yeşilırmak projelerinde yer alır.
Yeşilırmak Havzası Gelişim Projesi:
Kapsam: Amasya, Çorum, Samsun ve Tokat.
Amaç: Yeşilırmak havzasındaki düzensiz akımdan kaynaklanan taşkın, erozyon ve çevre kirliliği sorunlarını çözmeyi planlar. Kentsel gelişimi ve sosyal hizmetleri düzenlemeyi hedefler.