Giriş

Türkiye'de ulaşım; deniz yolu, demir yolu, kara yolu ve hava yolu şeklinde yaygınlık göstermektedir.

A. Ulaşımı Etkileyen Temel Faktörler

Yer Şekilleri ve Yükselti: Ülkemizin yüksek ve engebeli bir topoğrafyaya sahip olması, kara ve demir yolu yapım maliyetlerini yükseltmiştir.
Uzanış Yönü: Ülkede kara ve demir yolları genellikle doğu-batı yönünde gelişme göstermiştir. Bunun sebebi, dağ sıralarının doğu-batı doğrultusunda uzanmasıdır.
Kuzey-Güney Ulaşımı: Akdeniz ve Karadeniz bölgelerinde dağlar kıyıya paralel uzandığı için, kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşım zorlaşır ve ancak tünel ve geçitlerle sağlanır.
İklim: İç kesimlerde karasal iklim koşulları ve kış şartları, ulaşımı etkileyen doğal coğrafi faktörlerdendir.

Sanayi, ticaret, turizm, nüfus, sermaye ve teknoloji, ulaşım sistemlerini etkileyen beşerî ve ekonomik faktörlerdir.
Ulaşım-Yerleşme İlişkisi: Ulaşım yolları kavşağında bulunan Eskişehir, Ankara, Gaziantep, Kayseri ve İstanbul gibi illerin gelişmesinde, ana ulaşım yolları üzerinde bulunmaları etkili olmuştur.

Kara yolları, bütün yerleşim merkezlerine ulaştığı için en yaygın ulaşım sistemidir.
Türkiye'de yük ve yolcu taşımacılığında karayolları ilk sırada yer alır (yük ve yolcu taşımacılığının %90'dan fazlası kara yolu ile yapılmaktadır).
Kara yolu, en riskli ulaşım sistemidir.
Doğu Anadolu, Karadeniz ve Akdeniz bölgelerinde yol yapım maliyeti fazla iken; Marmara, İç Anadolu, Güneydoğu Anadolu ve Ege kıyılarında daha azdır.

Akdeniz Bölgesi Geçitleri (Batıdan Doğudan): Çubuk (Antalya’yı Göller Yöresine bağlar), Sertavul (Silifke’yi Karaman’a bağlar), Gülek (Adana’yı İç Anadolu Bölgesi'ne bağlar) ve Belen (Çukurova’yı Hatay’a bağlar). Gülek Geçidi en işlek ve demiryolu bulunan geçittir.
Karadeniz Bölgesi Geçitleri ve Tünelleri:
Zigana/Kalkanlı Geçidi (Trabzon’u Gümüşhane’ye bağlar).
Kop Geçidi (Bayburt’u Erzurum’a bağlar).
Ovit Tüneli (İkizdere'yi İspir'e bağlar). Uzunluğu 14,3 km'dir ve Türkiye'nin en uzun karayolu tünelidir.
Yeni Zigana Tüneli: 14,7 km uzunluğunda olup, tamamlandığında (2023’te tamamlandığı belirtilmiştir) Türkiye’nin en uzun kara yolu tüneli olacaktır. Bu tünel aynı zamanda İran transit ticaretine katkı sağlayacaktır.
Sabuncubeli Tüneli: İzmir ve Manisa illeri arasında ulaşım süresini kısaltmıştır (2018).
Boğaz Geçişleri: İstanbul Boğazı üzerinde 3 köprü (15 Temmuz Şehitler, Fatih Sultan Mehmet ve Yavuz Sultan Selim) ve Avrasya Tüneli ile denizaltı tünelleri Avrupa ile Asya'yı birbirine bağlamıştır.

Demir yolu, kara içinde en ucuz ve en güvenli taşımacılık türüdür. Genellikle daha çok yük amaçlı kullanılmaktadır.
Tarihçe: Anadolu’da ilk demir yolu hattı İzmir-Aydın arasında yapılmıştır (1856).
Gelişim: Cumhuriyetin ilk yıllarında demir yollarına ağırlık verilmiş, ancak 1950'lerden sonra kara yoluna öncelik verilmiştir.
Uzanış: Yer şekillerinin engebeli olmasından dolayı demiryolu ulaşım ağı genellikle doğu-batı yönlü gelişim göstermiştir.
Yüksek Hızlı Tren (YHT): İlk hızlı tren hattı Ankara-Eskişehir arasında açılmıştır (2009). Diğer faaliyetteki hatlar: Ankara-Konya ve Ankara-İstanbul.
Marmaray Projesi: İstanbul Boğazı altından geçen tüp tünel ile Avrupa ve Asya demiryolu hatlarını birleştirir.
Demir Yolu Olmayan Merkezler: Bursa, Yalova, Çanakkale çevresi, Muğla ve Doğu Karadeniz Bölümü gibi birçok yerde demiryolu hattı yoktur. Örneğin, Antalya'da demiryolu ulaşımı yoktur.
Demir Yolu Bağlantılı Sınır Kapıları: Kapıkule (Bulgaristan), Uzunköprü (Yunanistan), Kapıköy (İran), Akyaka (Ermenistan), Nusaybin-Islahiye-Çobanbey (Suriye).
Uluslararası Bağlantı: Demir İpek Yolu projesi kapsamında, Gürcistan (Canbaz istasyonu) üzerinden Anadolu'ya giriş sağlanmış ve Bulgaristan üzerinden Avrupa'ya geçilmektedir.

İstanbul Limanı: En önemli ithalat ve ihracat limanıdır, hinterlandı en geniştir.
İzmir Limanı: İstanbul'dan sonra ikinci büyük limandır ve tarım ürünleri ihracatında önde gelir.
Mersin Limanı: Kıbrıs ve Orta Doğu ticaretinde önemli yere sahiptir; dökme ve boşaltma kapasitesi en büyüktür, demir yolu bağlantısı vardır.
Samsun Limanı: Hinterlandı geniş olduğu için Karadeniz'in en önemli limanıdır, demir yolu vardır.
İskenderun Limanı: Doğu ve Güneydoğu Anadolu'nun ithalat ve ihracat limanıdır.
Trabzon Limanı: İran transit ticaretinde önemlidir, demiryolu bağlantısı yoktur.
Bandırma Limanı: Bor minerali ihraç limanıdır.
Sinop Limanı: Doğal liman olmasına rağmen hinterlandı dar olduğu için gelişmemiştir.
Ro-Ro Taşımacılığı: Tırların limanlar arası gemi ile taşınmasıdır. İstanbul (Pendik), İzmir (Çeşme), Tekirdağ, Zonguldak, Samsun, Trabzon ve Mersin önemli Ro-Ro limanlarıdır. Tekirdağ, Marmara Bölgesi’nin önemli limanlarından olup en büyük konteyner limanına sahiptir.

Hava yolu, en hızlı ve kısa süreli ulaşım sektörüdür.
Bölgesel Havalimanları: Zafer Havalimanı (Afyon, Uşak, Kütahya arası) Türkiye'nin ilk bölgesel havalimanıdır.
Deniz Doldurularak Yapılan Havalimanları: Ordu-Giresun Havalimanı (2015), Türkiye'de ve Avrupa'da deniz üzerine inşa edilen ilk havalimanıdır. Rize-Artvin Havalimanı da deniz doldurularak inşa edilmiştir.
Yeni Büyük Havalimanları: Çukurova Bölgesel Havalimanı (Mersin-Adana bölgesi) yapımı bittiğinde İstanbul Havalimanı'ndan sonra ülkenin ikinci büyük havalimanı olacaktır.
Önemli Havalimanları: İstanbul, Esenboğa (Ankara), Adnan Menderes (İzmir), Antalya ve Adana (Şakirpaşa) önemli hava limanlarıdır.