Kuzeye doğru gidildikçe sıcaklık ortalaması ve çizgisel hız azalır.
Kuzeye gidildikçe yer çekimi artar (deniz seviyesinde) ve gölge boyu uzar.
Gölge yönü öğlen vakti daima kuzeyi gösterir.
Dağların güney yamaçları yıl boyunca daha çok ısınır (Bakı etkisi). Bu durum, kalıcı kar (toktağan) sınırının güney yamaçlarda daha yüksekte yer almasına neden olur.
21 Haziran'da yaz, 21 Aralık'ta kış mevsimi başlar.
Kutup Yıldızı’nın (Polaris, Demirkazık) görünme açısı kuzeye doğru artar; örneğin Hatay’da 36°, Sinop’ta 42° ile görülür.
İki meridyen arası mesafenin kuzeye doğru daralması ve paralel derecelerinin büyümesi, Türkiye'nin KYK'de yer aldığını ispatlar.
Orta Kuşakta Yer Almanın Sonuçları (30°-60° Enlemleri Arası):
Dört mevsim belirgin olarak yaşanır.
Batı rüzgârlarının etkisindedir.
Cephe yağışları görülmektedir.
Ilıman iklimler (Akdeniz iklimi) görülür.
Tarım ürünleri ve doğal bitki örtüsü çeşitlilik gösterir.
Dönenceler Dışında (Yengeç Dönencesi'nin Kuzeyinde) Yer Almanın Sonuçları:
Güneş ışınları hiçbir zaman yatay düzleme dik açıyla gelmez (90 derece ile düşmez).
Gölge boyları hiçbir zaman yatay düzlemde sıfır olmaz.
Bakı daima dağların güney yamacıdır.
3. Hatay'dan Sinop'a Gidildikçe Yaşanan Değişimler (Enlem Etkisi)
Güneş Işınlarının Geliş Açısı: Küçülür (Azalır).
Sıcaklık Ortalaması: Azalır.
Deniz Suyu Tuzluluğu: Azalır (Buharlaşma azaldığı için).
Çizgisel Hız: Azalır.
Gurup ve Tan Süresi: Uzar (Çizgisel hız azaldığı için).
Yer Çekimi (Deniz Seviyesinde): Artar (Kutuplara yaklaştığı için).
Cisimlerin Gölge Boyu: Uzar.
Gece-Gündüz Süre Farkı: Artar (Ekinokslar hariç).
Kalıcı Kar Alt Sınırı: Azalır (Alçalır).
Maki Üst Sınırı: Alçalır (Azalır).
4. Boylam (Meridyen) Özellikleri ve Sonuçları
Türkiye, 26°- 45° Doğu boylamları arasında yer alır.
Doğusu ile batısı arasında 19 meridyen (76 dakika) zaman farkı vardır.
Yerel saati Başlangıç Meridyenine (Greenwich) göre ileridir.
Türkiye, +2 ve +3 saat dilimlerinde yer alır.
Ulusal (Ortak) saat olarak 45° Doğu meridyeni (Iğdır) kullanılır. Bu meridyenden uzaklaştıkça yerel saat ile ulusal saat arasındaki fark artar.
5. Aynı Enlem ve Boylamdaki Merkezlerin Özellikleri
Aynı Enlem Üzerindeki Merkezlerin Ortak Özellikleri (Örn: Ankara ve Erzurum):
Ekvator'a olan kuş uçumu uzaklıkları aynıdır.
Güneş ışınlarının geliş açısı aynıdır.
Gece-gündüz süreleri ve süre farkları aynıdır.
Çizgisel hızları aynıdır.
Not: Aynı enlemde olmalarına rağmen sıcaklıkları (yükselti, denizellik nedeniyle) farklı olabilir.
Aynı Boylam Üzerindeki Merkezlerin Ortak Özellikleri (Örn: Tosya ve Silifke):
Yerel saatleri aynıdır.
Öğle vakitleri (Güneş'in tepe noktasına ulaştığı an) aynıdır.
Mutlak konumla (enlem-boylam) açıklanamayan bütün özellikler özel (göreceli) konum ile açıklanır.
Üç Kıta Arasında Köprü Olması: Asya-Avrupa-Afrika kıtalarının birbirine en çok yaklaştığı konumdadır. Bu durum, transit ticarette kilit rol oynamasına neden olmuştur.
Denizlerle Çevrili Olması: Üç tarafı denizlerle çevrilidir. Bu, deniz turizmi ve balıkçılık faaliyetlerinin gelişmesini sağlar.
Boğazlara Sahip Olması: İstanbul ve Çanakkale boğazlarına sahiptir, bu da stratejik önem taşır.
Yükseltinin Fazla Olması: Ortalama yükseltisi fazladır (1132m-1141m) ve batıdan doğuya doğru artar. Kısa mesafede yükselti farklarının fazla olması, aynı anda farklı mevsim özelliklerinin yaşanmasına neden olur.
Dağların Uzanışı: Dağlar genel olarak doğu-batı yönlü uzanır. Karadeniz ve Akdeniz'de kıyıya paralel uzanan dağlar denizel iklimin iç kesimlere girmesini engeller. Ege'de dik uzanan dağlar ise denizel etkinin iç kesimlere girmesini sağlar.
Jeopolitik Konum: Orta Doğu ve Hazar ülkelerinin petrol rezervlerine yakınlığı nedeniyle dünya güç dengesinde çok önemli bir konuma sahiptir.
Doğal Kaynaklar: Bor, Uranyum ve Toryum gibi stratejik madenlere sahiptir. Ayrıca termal kaynaklar (kaplıcalar) bakımından zengindir.
Kıbrıs Sorunu: Kıbrıs Adası’nın jeopolitik ve stratejik önemi nedeniyle tarih boyunca ada üzerinde mücadeleler sürmüştür ve bu sorunlar günümüzde de devam etmektedir (Türkiye'yi doğrudan ilgilendiren sorunlardan biridir).
