Tanım: İnsanların toprağı işleyerek çeşitli kültür bitkileri yetiştirmesi ve onlardan ürün elde etmesine tarım denir.
Türkiye, yer şekillerinin çeşitliliği ve farklı iklim koşulları sayesinde çeşitli hayvancılık faaliyetlerinin yapılmasına olanak sağlamıştır.
Hayvancılığın Önemi ve Geliştirilmesi
Türkiye'de hayvan sayısı bakımından (yaklaşık 90 milyon) Avrupa'da ilk sıralarda yer alınmasına rağmen, hayvancılıktan elde edilen verim ve et-süt üretimi istenilen düzeyde değildir. Hayvancılık, et ve süt üretimi yapılması, sanayiye hammadde sağlaması ve kırsal kesimde insanların geçim kaynağı olması nedeniyle önemlidir. Hayvancılığın milli gelire katkısı %10 civarındadır.
Hayvancılığı Geliştirme Yolları
Türkiye'de hayvancılığı geliştirmek ve verimi artırmak için yapılması gerekenler şunlardır:
Yerli ırklar iyileştirilmeli (ırk ıslahı),
Çayır ve meralar ıslah edilmeli ve aşırı/erken otlatmanın önüne geçilmeli,
Besi ve ahır hayvancılığı yaygınlaştırılmalı ve teşvik edilmeli,
Yem üretimine ağırlık verilmeli ve kaliteli yem kullanılmalı,
Hayvan hastalıklarıyla mücadele edilmeli.
Erken kesimin önüne geçilmeli,
Hayvancılık Teknikleri
1. Mera Hayvancılığı (Yayla Hayvancılığı)
Bu teknik, bitki örtüsüne bağlı yapılan bir geçim tipi hayvancılık tekniğidir.
İklime bağımlılık fazladır. Bu nedenle et ve süt üretiminde yıllar arası dalgalanma fazladır.
Birim hayvandan elde edilen verim düşüktür.
Özellikle Kuzeydoğu Anadolu (Erzurum-Kars) ve Karadeniz yaylalarında yaz yağışlarıyla birlikte yetişen alpin çayırlarının varlığı sayesinde yaygındır.
2. Besi ve Ahır Hayvancılığı
İyi cins hayvanların modern tesislerde veya ahırlarda yapay yemle beslenmesidir.
Bu teknikte verim yüksektir ve yıllar arası üretimde dalgalanma azdır.
Üretim, iklime olan bağımlılığı en az olan hayvancılık faaliyetidir.
Yoğun nüfuslanmış bölgelerdeki tüketim merkezlerine yakın yerlerde (Marmara, Ege, İç Anadolu) yoğunlaşmıştır.
Şeker pancarı kabuğundan elde edilen küspe hayvan yemi olarak kullanıldığı için, şeker fabrikalarının çevresinde besi hayvancılığı da gelişmiştir.
Hayvan Türlerine Göre Coğrafi Dağılım
A. Küçükbaş Hayvancılık
Türkiye’deki hayvan varlığının büyük bir kısmını (%70) küçükbaş hayvanlar oluşturur. Özellikle iç kesimlerdeki yarı kurak iklim koşulları ve bozkır (step) bitki örtüsü nedeniyle yaygındır.
Koyun:
Türkiye’de en çok beslenen hayvan türüdür.
Step (bozkır) alanlarına paralellik gösterir.
Koyun yetiştiriciliğinde en fazla olduğu il Van'dır.
İç Anadolu, Konya, Şanlıurfa ve Diyarbakır illeri de yetiştiricilikte ön sıralarda yer alır.
Koyun yetiştiriciliğine bağlı olarak yünlü dokuma ve halıcılık gelişme göstermiştir.
Önemli yerli ırklar: Karaman (İç Anadolu), Kıvırcık ve Merinos (Marmara), Dağlıç (Ege),
Karacabey merinosu Marmara'nın güneyinde yetiştirilir.
Keçi:
Kıl Keçisi: Dağlık ve engebeli alanlara kolay uyum sağlar. Özellikle Toroslar (Teke Platosu, Mersin civarı) gibi dağlık bölgelerde yaygındır. Maki ve fundalıklarla beslenir. Ormanlara zarar verdiği gerekçesiyle devlet tarafından sayısı kısıtlanmaktadır. En çok yetiştirildiği iller Mersin, Antalya ve Şırnak’tır.
Tiftik Keçisi (Ankara Keçisi): Ekonomik değeri yüksek olan bir keçi türüdür. Başta Ankara olmak üzere, İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'da (Siirt, Mardin) yetiştirilir. Tüyünden (moher) iplik elde edilir.
B. Büyükbaş Hayvancılık
Büyükbaş hayvanlardan (sığır, manda) elde edilen et ve süt verimi küçükbaşlara göre daha fazladır. Türkiye'de Büyükbaş hayvancılık, yıl boyu elde edilen et ve süt üretiminin sırasıyla %80'i ve %70'i ile büyük paya sahiptir.
Sığır: En fazla yetiştirilen büyükbaş hayvan türüdür.
Mera Tipi: Yazların serin ve yağışlı geçtiği, gür çayırların bulunduğu Kuzeydoğu Anadolu (Erzurum–Kars) bölgesinde yaygındır. Bu bölgedeki Çernezyom toprakları sığır yetiştiriciliğine uygundur.
Ahır/Besi Tipi: Nüfusun yoğun olduğu Marmara, Ege, Akdeniz ve İç Anadolu bölgelerinde tüketim merkezlerine yakın yerlerde yapılır. En fazla sığır yetiştiriciliği Konya'dadır.
Manda: Sulak alanları seven ve sayısı sınırlı olan bir hayvandır. En yoğun yetiştirildiği il Samsun'dur.
Diğer Hayvancılık Faaliyetleri ve Su Ürünleri
1. Kümes Hayvancılığı
Tavuk, hindi, kaz ve ördek gibi kanatlı hayvanların eti ve yumurtası için beslenmesidir.
Yemle beslendiği için iklim ve bitki örtüsüne bağımlılığı söz konusu değildir. İklimden en az etkilenen hayvancılık faaliyetidir.
Üretimde dalgalanma azdır.
Büyük kentlerin çevresinde, tüketici nüfusa ve pazar koşullarına yakın yerlerde yoğunlaşır (Marmara, Ege, Akdeniz).
Önde gelen iller: Manisa, Balıkesir, Sakarya ve Bolu'dur.
2. İpek Böcekçiliği
Dut yaprağıyla beslenip kozasından ipek elde edilir.
Tarihi bir ekonomik etkinlik olmasına rağmen, suni ipek üretiminden dolayı eski önemini kaybetmiştir.
KOZABİRLİK tarafından desteklenir.
En fazla üretim yapılan yerler Diyarbakır çevresi başta olmak üzere, Muğla, Ankara ve Antalya'dır.
3. Arıcılık
Bal mumu, arı sütü ve bal gibi ürünler elde edilir.
Bitki örtüsünün zengin ve çeşitli olduğu dağlık alanlarda (Doğu Karadeniz, Menteşe Yöresi, dağlık alanlar) yoğun yapılır.
Türkiye, Dünya bal üretiminde ön sıralarda yer alır.
Bal üretimi en çok Ordu, Adana, Muğla ve Sivas civarında gerçekleşir.
Hasat dönemlerinin farklılık göstermesi, bölgelerdeki çiçek açma zamanının farklılığı ile açıklanır. Türkiye’de gezginci arıcılık tarzı yaygındır.
4. Balıkçılık ve Su Ürünleri
Türkiye'nin üç tarafının denizlerle çevrili olmasına ve çok sayıda göl ve akarsu bulunmasına rağmen, balıkçılık yeterince gelişmemiştir.
Kıyı (Deniz) Balıkçılığı
Türkiye'de avlanan balıkların %81'i Karadeniz'den elde edilir. Deniz ürünlerinin ise %75’i Karadeniz Bölgesi’ne aittir.
Karadeniz'in balıkçılıkta önde gelmesinin sebepleri: Suların soğuk olması, akarsuların bol plankton (balık yiyeceği) taşıması ve tuzluluk oranının az olmasıdır.
En çok avlanan balık türü Hamsi'dir.
Boğazlar (Gelibolu, Lâpseki, Eceabat), balıkların göç yolları üzerinde olduğu için önemlidir.
Kültür Balıkçılığı
Özel havuzlarda bilimsel yöntemlerle ve ticari amaçla yapılan balık üretimi işlemidir.
Denizlerde en fazla Levrek ve Çipura, iç sularda ise Alabalık yetiştirilir.
Korunaklı koy ve körfezlerin çok olması nedeniyle Ege Bölgesi'nde daha fazla gelişmiştir.
Tatlı Su Balıkçılığı
Akarsu, göl ve barajlarda yapılır. Kerevit ve İnci Kefali öne çıkar.
Eğirdir ve Beyşehir gölleri tatlı su balıkçılığında ilk sıradadır.
Van Gölü’nde sadece inci kefali balığı yaşar ve ekonomik açıdan değer taşır.
Tuz Gölü, Acıgöl ve Burdur Gölü (suları acı/tuzlu olduğu için) tatlı su ürünlerinin ekonomik olarak yapılmadığı alanlardır.
Geçici Kırsal Yerleşmelerde Hayvancılık
Hayvancılık, geçici kırsal yerleşmelerin temel geçim kaynağını oluşturur.
Yayla: Yazın yüksek ve serin yerlere çıkılıp hayvanların beslendiği alanlardır. Doğu Anadolu yaylalarında hayvancılık ön plandadır.
Oba: Çadır yerleşmeleri olup, daha çok hayvancılık amaçlıdır. Batı ve Güneydoğu Toroslarda yaygındır.
Ağıl: Küçükbaş hayvanların gece barındığı ve korunduğu, çitlerle çevrili geçici yerleşme alanıdır. Doğu ve İç Anadolu’da yaygındır.
Kom: Küçük hayvan yetiştirme amacıyla köyden uzakta inşa edilmiş ve genellikle yazın kullanılıp kışın boş kalan yerleşmelerdir. Doğu Anadolu Bölgesi'nde yaygındır.
