I. Dünya Savaşı (1914-1918) ve Sonuçları

A. Genel Nedenler

• Sanayi İnkılabı'ndan dolayı artan hammadde ve pazar arayışı.
• Silahlanma yarışı.
• Fransız İhtilali'nin etkisiyle yayılan Milliyetçilik akımı.
• Devletler arası bloklaşmalar ve sömürgecilik yarışı.

B. Özel Nedenler

• Almanya ile Fransa arasındaki Alsas-Loren bölgesi sorunu.
• Rusya ile Avusturya arasında Panislavizm'den dolayı oluşan gerginlik.

C. Savaşın Başlaması

• Avusturya-Macaristan veliahtının (Franz Ferdinand), Saraybosna'da Gavrilo Princip adında bir Sırplı milliyetçi tarafından öldürülmesi üzerine Avusturya'nın Sırbistan'a savaş ilan etmesiyle başlamıştır.

İttifak (Bağlaşma):

• Savaş Öncesi: Almanya, Avusturya-Macaristan, İtalya.
• Savaş Başladıktan Sonra: Osmanlı, Bulgaristan.
• Not: İtalya, savaştan önce bu gruptaydı. Bulgaristan'ın katılımıyla İttifak devletleri arasında kara bağlantısı sağlanmıştır.

İtilaf (Anlaşma):

• Savaş Öncesi: İngiltere, Fransa, Rusya.
• Savaş Başladıktan Sonra: İtalya (1915'te saf değiştirdi), ABD, Japonya (ilk çekilen), Yunanistan (en son katılan).
• ABD'nin savaşa girmesi savaşın süresini kısaltmıştır.

• Savaşa Girme Nedenleri: İttihat ve Terakki'nin, özellikle Enver Paşa'nın Alman hayranlığı. Kaybedilen toprakları geri alma isteği. Turancılık düşüncesini gerçekleştirme isteği. Kapitülasyonları kaldırma isteği.
• Savaşa Giriş: İngiltere'nin sipariş edilen gemileri vermemesi üzerine, Alman zırhlıları Goben (Yavuz) ve Breslau (Midilli) Çanakkale Boğazı'ndan geçerek İstanbul'a gelmiştir. Bu gemiler Osmanlı donanmasınca satın alınmış, Rus limanlarını (Sivastopol, Odessa, Novorossiysk) topa tutarak Osmanlı'yı savaşa sokmuştur.
• Savaşa Girildiğinde: Tahtta V. Mehmet Reşat (sonra VI. Mehmet Vahdettin), hükümette Said Halim Paşa vardı.
• Genel Etki: Osmanlı'nın savaşa girmesi, savaşın süresini uzatmıştır.

A. Taarruz (Saldırı) Cepheleri (Kafkas, Kanal)

• Kafkas Cephesi:
• Amaç: Turancılık düşüncesi ve Bakü petrollerini ele geçirmek, Elviye-i Selase'yi (Kars, Ardahan, Batum) geri almak.
• Gelişme: Resmi olarak açılan ilk cephedir. Enver Paşa komutasındaki Sarıkamış Taarruzu kış şartları nedeniyle başarısız olmuştur.
• Önemli Sonuç: Mustafa Kemal, 16. Kolordu Komutanı olarak Muş ve Bitlis'i Ruslardan geri almıştır. Başarısından dolayı kendisine "Altın Kılıç Madalyası" verilmiştir.
• 1915 Sevk ve İskan Kanunu (Tehcir), buradaki Ermeni işbirlikçiliği nedeniyle çıkarılmıştır.
• Rusya, Brest-Litowsk Antlaşması ile savaştan çekilince Elviye-i Selase geri alınmış ve Osmanlı'nın toprak kazandığı tek cephedir.
• Kanal Cephesi: Amaç İngilizlerin sömürgeleriyle bağlantısını kesmek ve Mısır'ı geri almaktır. Arapların İngilizlere yardım etmesi nedeniyle başarısız olmuştur.

B. Savunma Cepheleri (Çanakkale, Irak, Hicaz-Yemen, Suriye-Filistin)

• Çanakkale Cephesi (Aydınlar / Centilmenler Savaşı):
• Amaç: İtilaf Devletlerinin İstanbul'u alarak Osmanlı'yı savaş dışı bırakmak ve Rusya'ya yardım götürmek.
• Deniz Zaferi: Nusret Mayın gemisi ve Seyit Onbaşı'nın başarıları sonucu İtilaf Devletleri donanmaları başarısız olmuştur.
• Kara Zaferi: Mustafa Kemal, Conkbayırı'nda "Ben size savaşmayı değil ölmeyi emrediyorum" sözünü söylemiştir. Bu, kazanılan tek cephedir.
• Sonuç: Savaşın süresini uzatmıştır. Bulgaristan, İttifak Grubu'na katılmıştır. Mustafa Kemal Albaylık rütbesi almıştır. Resmi olarak kapanan ilk cephedir.
• Irak-Basra Cephesi: Amacı Musul, Kerkük ve Abadan petrollerini ele geçirmektir. Kut'ül Amare ve Selman-ı Pak zaferleri kazanılmıştır. Halil Kut Paşa'ya "Kut'ül Amare Fatihi" unvanı verilmiştir.
• Hicaz-Yemen Cephesi: Komutanı Fahrettin Paşa ("Medine Müdafii", "Çöl Kaplanı"). Arapların İngilizlerle iş birliği yapması nedeniyle kaybedilmiştir.
• Suriye-Filistin Cephesi: Kanal Cephesi'nin devamıdır. Mustafa Kemal, bu cephede Yıldırım Orduları Grup Komutanı olarak görev yapmıştır. En son kapanan cephedir.

A. Gizli Antlaşmalar

• Rusya'daki Bolşevik İhtilali sonrası Rusya savaştan çekilmiş, Çarlık döneminde yapılan gizli antlaşmalar "Sarı Kitap" adıyla tüm dünyaya duyurulmuştur.
• Sykes-Picot Antlaşması (1916): İngiltere ve Fransa, Ortadoğu topraklarını aralarında paylaşmıştır.
• Londra Antlaşması (1915): İtalya'ya Antalya ve çevresi verilmiştir.

B. Wilson İlkeleri (ABD İlkeleri)

• Savaş sonunda barışı sağlayacak ilkelerdir.
• Yenen devletler, yenilen devletlerden savaş tazminatı ve toprak talep etmeyecek.
• Her ulus kendi devletini kuracak (Self-Determinasyon).
• Barışı sürekli kılmak için Milletler Cemiyeti (Cemiyet-i Akvam) kurulacaktır.

A. Savaşın Sonuçlanması

• ABD'nin savaşa girmesi savaşın süresini kısaltmıştır.
• İttifak Devletleri'nin (Bulgaristan, Osmanlı, Avusturya-Macaristan, Almanya) sırasıyla ateşkes imzalamasıyla savaş sona erdi.

B. Genel Sonuçlar

• İmparatorluklar parçalandı: Osmanlı, Rusya, Avusturya-Macaristan, Almanya.
• Yeni ulusal devletler kuruldu: Türkiye, SSCB, Yugoslavya, Çekoslovakya, Polonya vb..
• Yeni rejimler ortaya çıktı (Almanya'da Nazizm, İtalya'da Faşizm, Rusya'da Komünizm).
• Sömürgeciliğin yerini Manda ve Himaye sistemi almıştır.
• Savaştan en karlı çıkan devletler: İngiltere, Fransa, Japonya.
• İlk kez kimyasal silahlar, tanklar ve denizaltılar kullanıldı.
• Sivil ölümlerin fazlalığından dolayı "Sivil Savunma" anlayışı ortaya çıkmıştır.

C. Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918)

• İmzalanması: Osmanlı adına Bahriye Nazırı Rauf Orbay, İtilaf adına İngiliz amirali Calithrope tarafından Limni Adası'nın Agamemnon Zırhlısı'nda imzalandı.
• Önemli Maddeler:
• Madde 7: İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehdit eden herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecektir. Bu madde, Anadolu'nun işgaline hukuki dayanak sağlamıştır.
• Madde 24 (Vilayet-i Sitte): Doğudaki altı ilde (Erzurum, Bitlis, Elazığ/Harput, Diyarbakır, Sivas, Van) bir karışıklık çıkarsa burası işgal edilecektir. Bu, kurulmak istenen Ermenistan'a zemin hazırlamıştır.
• Osmanlı ordusu terhis edilecek, savaş gemileri teslim edilecek, haberleşme ve demiryolları İtilaf denetimine girecektir.
• Sonuç: Mondros Ateşkesi ile Osmanlı Devleti fiilen sona ermiştir.

D. Paris Barış Konferansı (18 Ocak 1919)

• Amaç: Yenen devletler ile yenilen devletler arasında barış antlaşmalarının şartlarını görüşmektir.
• Önemli Sonuç:
• Dünya barışını korumak için Cemiyet-i Akvam (Milletler Cemiyeti) kurulmuştur.
• İzmir ve çevresi Yunanistan'a verilmiştir. Bu, İtilaf Devletleri arasındaki ilk görüş ayrılığıdır (İtalya konferansı terk etmiştir).
• Manda ve Himaye fikri ilk defa bu konferansta ortaya çıkmıştır.
• Osmanlı adına konferansa Damat Ferit Paşa katılmıştır.