I. Dünya Savaşı sonucunda imzalanan Versay Antlaşması'nın haksız maddelerinin Avrupa'daki siyasi dengeyi bozması.
Milletler Cemiyeti'nin barışı sağlayacak işlevini yerine getirememesi.
Avrupa'da silahlanma yarışının hızlanması.
Yayılmacı devletlerin (Almanya, İtalya, Japonya) ve bu devletlerdeki totaliter rejimlerin iktidara gelmesi.
2. Mihver Devletlerin Yayılmacı Politikaları
Almanya (Hitler): Versay Antlaşması'nın şartlarını kaldırmayı hedefledi. 1933'te Silahsızlanma Konferansı'ndan ve Milletler Cemiyeti'nden çekildi. Ren Bölgesi'ni (Rhineland) silahlandırdı (1936). Avusturya'yı ilhak etti (Anschluss Olayı) (1938). Çekoslovakya'nın Sudet bölgesini işgal etti (1938). Hitler'in politikası, Germen ırkının yeni yaşam alanı (Hayat Sahası) oluşturma düşüncesiydi.
İtalya (Mussolini): Roma İmparatorluğu'nu yeniden kurma (Mare Nostrum / Bizim Deniz) idealini benimsedi. Habeşistan'ı (Abyssinia) işgal etti (1936).
Japonya (Hirohito): 1931'de Mançurya'yı işgal etti. "Asya Asyalılarındır" politikasını izledi.
3. Kurulan Bloklar ve Liderler
Mihver Devletler (Revisionist / Gözden Geçirici): Almanya (Hitler), İtalya (Mussolini), Japonya (Hirohito).
Bu devletler, 1936'da Anti Komintern Paktı'nı, 1939'da Çelik Paktı'nı ve 1940'ta Üçlü Paktı'ı kurdu.
Müttefik Devletler (Statükocu): İngiltere (Churchill), Fransa (Charles De Gaulle), ABD (Roosevelt), SSCB (Stalin).
II. Savaşın Başlaması ve Gelişimi
1. Savaşın Başlaması
Almanya'nın Polonya'yı işgali (1 Eylül 1939) savaşı başlattı.
Almanya, bu saldırıda Yıldırım Savaşı (Blitzkrieg) stratejisini uyguladı.
İngiltere ve Fransa, 3 Eylül 1939'da Almanya'ya savaş ilan etti.
Savaştan önce Almanya ve SSCB, Polonya'yı paylaşmayı öngören Saldırmazlık Paktı'nı (Molotov-Ribbentrop Paktı) imzalamıştı (23 Ağustos 1939).
2. Önemli Cepheler ve Gelişmeler
Almanya, Nisan 1940'ta Norveç ve Danimarka'yı, Mayıs 1940'ta ise Belçika, Hollanda ve Lüksemburg'u işgal etti.
Almanya, Fransa'yı işgal etti; Güney Fransa'da Vichy Hükümeti (Mareşal Pétain liderliğinde) kuruldu.
Almanya'nın İngiltere'ye yönelik hava saldırısına Kartal Hücumu denildi (1940).
Almanya, SSCB ile yaptığı Saldırmazlık Paktı'nı bozarak Barbarossa Harekatı'nı (SSCB'yi işgal) başlattı (22 Haziran 1941). Alman orduları Stalingrad'da durduruldu.
Japonya'nın, ABD deniz donanmasının bulunduğu Pearl Harbour üssüne saldırması (7 Aralık 1941) ABD'nin savaşa girmesine neden oldu.
ABD, Pearl Harbour baskınından sonra Japonya'ya savaş ilan etti.
Müttefikler, Almanya işgali altındaki Fransa'yı kurtarmak için Normandiya Çıkarması'nı (6 Haziran 1944) gerçekleştirdi.
3. Savaşın Sonu
Avrupa: Müttefik devletler, Almanya'nın kayıtsız şartsız teslim olmasını sağladı (Mayıs 1945).
Pasifik: ABD, Japonya'yı teslim olmaya zorlamak için Hiroşima'ya (6 Ağustos 1945 - "Little Boy") ve Nagazaki'ye (9 Ağustos 1945 - "Fat Man") atom bombası attı. Japonya kayıtsız şartsız teslim oldu.
III. Savaş Sırasında Düzenlenen Önemli Konferanslar
1. Atlantik Bildirisi (14 Ağustos 1941)
ABD Başkanı Roosevelt ve İngiltere Başbakanı Churchill tarafından imzalandı.
Önemli maddesi: Savaştan sonra toprak kazanılmayacağı.
Birleşmiş Milletler Teşkilatı'nın ilk adımı olarak kabul edilmiştir.
2. Yalta Konferansı (4-11 Şubat 1945)
Roosevelt, Churchill ve Stalin'in Kırım'da yaptığı konferanstır.
Almanya'nın dört işgal bölgesine ayrılması kararlaştırıldı.
Birleşmiş Milletler'in kurulması için gerekli ilkeler belirlenmiştir.
1 Mart 1945'e kadar Mihver devletlere savaş ilan eden devletlerin BM'ye alınmasına karar verilmiştir.
3. San Francisco Konferansı (1945)
Birleşmiş Milletler Teşkilatı (BM) kuruldu.
4. Potsdam Konferansı (17 Temmuz - 2 Ağustos 1945)
Stalin, Attlee ve Truman arasında yapılmıştır.
Almanya ve Avusturya'nın dört işgal bölgesine ayrılması kararlaştırıldı.
IV. Türkiye’nin Savaş Sırasındaki Durumu (1939-1945)
Türkiye, II. Dünya Savaşı'na fiilen katılmamıştır. Ancak savaş boyunca büyük baskılara maruz kalmıştır.
Adana Görüşmeleri (1943): İsmet İnönü ve Churchill arasında Türkiye'nin savaşa katılımı görüşülmüştür. Türkiye'nin karşılanması imkansız şartlar öne sürerek İngiltere'yi oyalaması, bu görüşmelere "Sağırlar Diyaloğu" denmesine neden olmuştur.
II. Kahire Konferansı (1943): Churchill, Roosevelt ve İnönü katıldı. Türkiye, prensip olarak savaşa katılma kararı almıştır.
BM'ye Kurucu Üyelik: Türkiye, BM'ye üye olabilmek için 23 Şubat 1945'te Almanya ve Japonya'ya simgesel olarak savaş ilan etmiştir.
Bu dönemde Çakmak Hattı yapımı başlatıldı.
Milli Koruma Kanunu çıkarıldı.
Savaş koşullarının yarattığı yüksek kazançları vergilendirmek amacıyla Varlık Vergisi Kanunu çıkarılmıştır.
V. Savaşın Sonuçları
Rejimler: Almanya'da Nazizm ve İtalya'da Faşizm rejimleri önemini kaybetmiştir.
Bloklaşma: Dünya, ABD ve SSCB'nin süper güç olarak ortaya çıkmasıyla iki kutuplu bir düzene (Doğu ve Batı Blokları) ayrılmıştır. Bu durum Soğuk Savaş dönemini başlatmıştır.
Almanya: Almanya ve başkenti Berlin, İngiltere, Fransa, ABD ve SSCB arasında dört işgal bölgesine ayrılmıştır.
Uluslararası Kuruluşlar: Dünya barışını korumak ve sosyal ekonomik ve kültürel işbirliğini sağlamak amacıyla Birleşmiş Milletler (BM) kurulmuştur.
Ekonomi ve Finans: Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Uluslararası Bayındırlık ve Kalkınma Bankası (IBRD) gibi kuruluşlar faaliyete geçmiştir.
Sömürgecilik: Sömürgeciliğin yerini manda ve himaye almıştır. Savaşın ardından Üçüncü Dünya Ülkeleri (Asya ve Afrika'daki sömürgeler) bağımsızlık yolunda ilerlemiştir.
Silahlanma: Nükleer silahlanma başlamış, kimyasal silahlar ve denizaltılar kullanılmıştır.
Sivil Savunma: Savaşta sivil ölümlerin fazlalığından dolayı Sivil Savunma Örgütleri'nin kurulması önem kazanmıştır.
SSCB Kayıpları: SSCB, savaşta en fazla can kaybına uğrayan ülke olmuştur (yaklaşık 20 milyon insan).
II. Dünya Savaşı'nın sonuçları, dünya siyasetini iki dev kutup arasında gerilimle dolu yeni bir döneme, yani Soğuk Savaş dönemine sokan devasa bir kasırgaya benzetilebilir. Bu kasırga, hem eski imparatorlukları (Almanya, Japonya) yerle bir etmiş hem de uluslararası barışı garanti altına alacak Birleşmiş Milletler gibi yeni güvenlik yapılarını inşa etmiştir.
