Kurtuluş Savaşı Hazırlık Dönemi (19 Mayıs 1919 – 23 Nisan 1920)

• Kurtuluş Savaşı Hazırlık Dönemi, Mustafa Kemal'in Samsun'a çıkışıyla (19 Mayıs 1919) başlayıp, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin (TBMM) açılışına (23 Nisan 1920) kadar geçen süreci kapsar. Bu dönemdeki olaylar zinciri, Milli Mücadele'nin gerekçesini, yöntemini ve teşkilatlanma aşamalarını oluşturmuştur.

• Görevi: Mustafa Kemal, IX. Ordu Müfettişi (Merkezi Erzurum) olarak atanmıştır.
• Yetkileri: Görev bölgesindeki sivil ve askeri makamlara emir verme yetkisine (valilik, komutanlık, kaymakamlık, vb.) sahiptir.
• Gönderilme Nedenleri (Osmanlı Hükümeti'nin Gerekçesi): İngiltere'nin baskısıyla, Samsun ve çevresindeki asayişi ve güvenliği sağlamak, bölgedeki Türklerin Mondros Ateşkesi'nin şartlarına uymasını sağlamak ve halkın elindeki silah ve cephaneyi toplamaktır.
• Gizli Nedenler (Mustafa Kemal'in Amacı): Ulusal Birliği sağlamak, ulusal bağımsızlığı sağlamak ve ulusal egemenliği sağlamaktır.
• Samsun'a Varış: Mustafa Kemal ve silah arkadaşları, eski bir pandomim gemisi olan Bandırma Vapuru ile Samsun'a gelmiştir.
• Tarih Sahnesine Çıkışı: Bu, Mustafa Kemal'in siyasi alanda tarih sahnesine ilk ciddi çıkışıdır.

1. Samsun Raporu (20–22 Mayıs 1919)

• Niteliği: Bir araştırma raporudur.
• İçerik: Bölgedeki karışıklıkların Rumlardan kaynaklandığını belirtmiştir.
• Mustafa Kemal ile İstanbul Hükümeti arasındaki ilk görüş ayrılığı bu raporda belirmiştir.
• İzmir’in işgalinin hükümet tarafından protesto edilmesi istenmiştir.
• Yetki Aşımı: Mustafa Kemal, İzmir'in işgalinin kabul edilemeyeceğini belirterek yetkisinin dışına çıkmıştır.

2. Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919)

• Genelgenin Nitelikleri: Milli Mücadele'nin ilk genelgesidir. Mondros'a karşı ilk açık tepkidir.
• Kararlar: İşgalleri protesto eden mitingler düzenlenmesi istenmiştir. (İlk miting İzmir'in işgal edileceği haberleri üzerine düzenlenen Maşatlık Mitingi'dir).
• Hazırlıkların ve askeri emirlerin yerine getirilmesi istenmiştir.
• Gösterilerde düzenin korunması ve Hristiyan halka saldırı yapılmaması istenmiştir (Mondros'un 7. maddesinin uygulanmasını engellemek amacıyla).
• Sonuç: Bu genelge üzerine Mustafa Kemal İstanbul'a geri çağrılmıştır. Mustafa Kemal, Havza Genelgesi'nden sonra IX. Ordu Müfettişliğinden III. Ordu Müfettişliğine atanmıştır.

3. Amasya Genelgesi (Tamimi) (22 Haziran 1919)

• İmzalayanlar (Mukaddes İttifak): Mustafa Kemal, Rauf Orbay, Refet Bele, Ali Fuat Cebesoy.
• Onaylayanlar: O sırada Amasya'da bulunmayan Kazım Karabekir ve Cemal Paşa telgrafla onaylamıştır.
• Önemi: Mustafa Kemal, milli mücadeleyi kişisellikten çıkarmak amacıyla tek başına imzalamamıştır. Ulusal egemenliğe dayalı Yeni Türk Devleti'nin kurulması yolunda atılan ilk adımdır.
• Maddeler (Gerekçe ve Yöntem):
• Gerekçe: Vatanın bütünlüğü ve milletin istiklali tehlikededir. İstanbul Hükümeti sorumluluklarını yerine getirmemektedir. (İlk defa ulusal bağımsızlıktan bahsedilmiştir).
• Yöntem: Ulusun bağımsızlığını yine ulusun azim ve kararı kurtaracaktır. (İlk kez Ulusal egemenlik fikri ortaya atılmıştır).
• Hedef: Her türlü etki ve denetimden uzak bir ulusal kurulun varlığı şarttır. (Temsil Heyeti'nin kurulacağı fikri ilk defa bu genelgede ortaya atılmıştır).
• Organizasyon: Sivas'ta ulusal bir kongre toplanacaktır. Doğu illeri adına ise 10 Temmuz'da Erzurum'da bir kongre toplanacaktır.
• Sonuç: Mustafa Kemal, 7-8 Temmuz 1919'da askeri ve müfettişlik görevlerinden istifa ederek sivil olmuştur.

4. Erzurum Kongresi (23 Temmuz – 7 Ağustos 1919)

• Toplanma Amacı/Biçimi: Toplanma biçimi bölgesel (Doğu illerini ilgilendirir), amacı (Mustafa Kemal'in katılımıyla) ise ulusal olmuştur.
• Katılan İller: Bitlis, Erzurum, Sivas, Trabzon, Van (BEST VAN) delegeleri katılmıştır. Diyarbakır, Elazığ (Harput) ve Mardin delege göndermeyen illerdir.
• Düzenleyenler: Şark Vilayetleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, Trabzon Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti ve Kars İslam Şurası destek vermiştir.
• Kongreye Katılım: İstifa eden Kazım Yurdalan ve Cevat Dursunoğlu'nun yerine Mustafa Kemal ve Rauf Orbay katılmıştır.
• Kararlar:
• Milli Sınırlar içinde vatan bir bütündür, bölünemez. (İlk defa milli sınırlardan bahsedilmiştir). (Mondros imzalandığı sırada Türklerin elinde olan topraklar kastedilmiştir).
• İstanbul Hükümeti görev yapmazsa geçici bir hükümet kurulacaktır. (İlk kez geçici bir hükümetten bahsedilmiştir).
• Kuvay-ı Milliye'yi amil, İradey-i Milliye'yi hakim kılmak esastır. (Ulusal egemenlikten bahsedilmiştir).
• Manda ve Himaye ilk kez reddedilmiştir.
• Azınlıklara ayrıcalık tanınamaz. (Islahat Fermanı'na tepki niteliğindedir).
• Mebusan Meclisi derhal açılmalıdır.
• Sonuç: Kongre sonrası 9 kişilik bir Temsil Heyeti oluşturulmuştur. Başkanı Mustafa Kemal seçilmiştir. Erzurum Kongresi kararları Albaysın gazetesinde yayımlanmıştır.

5. Sivas Kongresi (4–11 Eylül 1919)

• Toplanma Biçimi: Ulusal nitelikte toplanmıştır. Kongrenin toplanma şekli ve kararları ulusal tek kongredir.
• Kongreyi Dağıtma Girişimleri: Elazığ Valisi Ali Galip, Ankara Valisi Muhittin Paşa, İngiliz Binbaşı Noel ve Sadrazam Damat Ferit Paşa tarafından engellenmeye çalışılmıştır.
• Tartışılan Konular: Kongre başkanlığı, Manda ve Himaye (kesin ve son kez reddedildi), İttihatçılık.
• Kararlar:
• Erzurum Kongresi kararları tamamen kabul edildi.
• Manda ve Himaye kesinlikle reddedilmiştir.
• Tüm milli cemiyetler, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti (ARMHC) adı altında birleştirilmiştir.
• Temsil Heyeti'nin üye sayısı 9'dan 15'e çıkarılmıştır.
• İradey-i Milliye gazetesi çıkarılmıştır. (Milli Mücadele'nin ilk yayın organıdır).
• Temsil Heyeti, Ali Fuat Paşa'yı Batı Anadolu Milli Kuvvetler Genel Komutanlığına atamıştır. (Bu, Temsil Heyeti'nin yürütme gücünü kullandığının ve bir hükümet gibi hareket ettiğinin kanıtıdır).
• Sonuç: Sivas Kongresi sonrası İstanbul Hükümeti'nde bulunan Damat Ferit Paşa istifa etmiştir. Yerine gelen Ali Rıza Paşa Hükümeti, Temsil Heyeti'nin siyasi varlığını tanımıştır. Mustafa Kemal, "Ya İstiklal Ya Ölüm" sözünü Sivas'ta söylemiştir.

6. Amasya Görüşmeleri (Protokolleri) (20–22 Ekim 1919)

• Taraflar: Temsil Heyeti (Mustafa Kemal, Rauf Orbay, Bekir Sami Bey) ile İstanbul Hükümeti (Bahriye Nazırı Salih Paşa) arasında yapılmıştır.
• Önemi: İstanbul Hükümeti'nin (Ali Rıza Paşa Hükümeti) Temsil Heyeti'nin varlığını resmen tanımasıdır.
• Protokoller (Alınan Kararlar):
• İşgallere karşı birlikte hareket edilecektir.
• Mebusan Meclisi derhal toplanmalıdır (İstanbul dışında güvenli bir yerde).
• Temsil Heyeti, Sivas Kongresi kararlarını tanıyacaktır.
• Sonuç: İstanbul Hükümeti, Mebusan Meclisi'nin İstanbul'da açılması kararını kabul ettirmiştir. Görüşmeler öncesi Sivas'tan Şeyh Recep görüşmelere katılmıştır.

7. Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin Açılması ve Misak-ı Milli (1920)

• Açılış: 12 Ocak 1920'de Meclis, İstanbul'da açılmıştır.
• Mustafa Kemal'in Etkisi: Mustafa Kemal, Erzurum'dan mebus seçilmiştir.
• Grup Oluşumu: ARMHC'ye mensup milletvekilleri, Mustafa Kemal'in isteğinin aksine "Müdafaa-i Hukuk" yerine, Meclis'te Felah-ı Vatan (Vatanın Kurtuluşu) Grubu'nu kurmuştur. Başkanlığını Rauf Orbay yapmıştır.
• Misak-ı Milli Kararları (28 Ocak 1920): Felah-ı Vatan Grubu tarafından kabul edilen bu kararlar, TBMM'nin kurulmasına giden en önemli adımdır.
• Milli Sınırlar: Mondros Ateşkesi imzalandığı sırada işgal edilmemiş olan yerler, ayrılmaz bir bütündür. (Bu karar, Erzurum Kongresi'nde ilk kez alınmıştır).
• Kars, Ardahan, Batum (Elviye-i Selase) ve Batı Trakya ile Arap memleketlerinin durumu için halk oylaması (Referandum) yapılmalıdır. (Wilson İlkeleri'ne uygun bir gelişmedir).
• Boğazlar: İstanbul ve Marmara Denizi'nin güvenliği sağlanırsa, Boğazlar dünya ticaretine açılacaktır. (Wilson İlkeleri'nin Boğazlar maddesine tepkidir).
• Kapitülasyonlar: Siyasi, adli ve mali gelişmeleri engelleyen her türlü sınırlama (kapitülasyonlar) kaldırılmalıdır. (Kapitülasyonların kaldırılması isteği ilk kez burada yer almıştır).
• Azınlıklar: Komşu ülkelerdeki Müslüman azınlığa verilen haklar oranında azınlıklara hak tanınacaktır. (Eşitlikçi bir anlayışın benimsendiğini gösterir).
• Misak-ı Milli'nin Önemi: Türk halkının İtilaf Devletleri'ne sunduğu bir barış önerisidir.

8. İstanbul'un Resmen İşgali (16 Mart 1920)

• Neden: Misak-ı Milli kararlarının kabul edilmesi üzerine İtilaf Devletleri harekete geçmiştir.
• Gelişmeler: İstanbul resmen işgal edildi. İlk işgal edilen yer Şehzadebaşı Karakolu'dur. İtilaf Devletleri, Mebusan Meclisi'ni dağıtmış ve birçok mebusu Malta'ya sürgüne göndermiştir.
• Sonuç: Osmanlı Devleti hukuken sona ermiştir. İstanbul'un işgalini Mustafa Kemal'e telgrafla ilk bildiren Manastırlı Hamdi Bey'dir. Damat Ferit Paşa yeniden hükümetin başına geçmiştir.

• İstanbul'un işgali ve Mebusan Meclisi'nin dağıtılması üzerine, Mustafa Kemal 19 Mart'ta yeni seçimlerin yapılması ve Ankara'da olağanüstü yetkili bir meclisin toplanması gerektiğini bildiren bir genelge göndermiştir.
• 23 Nisan 1920'de Ankara Hacı Bayram Camii'nde kılınan Cuma namazının ardından I. TBMM açılmıştır.
• TBMM'nin açılmasıyla Kurtuluş Savaşı Hazırlık Dönemi sona ermiştir.