Osmanlı Devleti Duraklama Dönemi (XVII. Yüzyıl / 1579-1699)

• Duraklama Dönemi, Sokollu Mehmet Paşa’nın ölümüyle (1579) başlayıp, Karlofça Antlaşması’na (1699) kadar geçen süredir. Osmanlı Devleti bu dönemde toprak kazanmaya devam etmiştir.

A. İç Nedenler (Merkezî Otorite ve Sistem Bozuklukları)

• Yönetim Bozuklukları:
• Ekber ve Erşed sisteminin (en büyük ve en akıllının tahta geçmesi) amacına ulaşamaması nedeniyle küçük yaşta padişahların tahta geçmesi.
• Merkezî otoritenin bozulması, rüşvet ve iltimasın artması.
• Saray kadınlarının ve ağalarının yönetime karışması.
• Askerî Bozulmalar:
• Kapıkulu Ordusu’nun bozulması: III. Murat döneminde devşirme sistemine aykırı asker alımlarının başlamasıyla disiplinsizliğin artması.
• Tımar Sistemi'nin bozulması ve Tımarlı Sipahilerin zayıflaması.
• Eğitim ve Hukuk:
• Eğitim sisteminin (ilmiye sınıfının) bozulması. “Beşik Ulemalığı” (Âlimin oğlu âlimdir) uygulamasının yaygınlaşması.
• Ekonomik Nedenler:
• Saray masraflarının ve giderlerin (cülus, ulufe, sefer masrafları) artması nedeniyle ekonominin bozulması.
• Vergilerin yükseltilmesi.

B. Dış Nedenler

• İmparatorluğun doğal sınırlara (en geniş sınırlara) ulaşması.
• Avrupa'daki gelişmelerin (Coğrafi Keşifler, Rönesans) takip edilmemesi.
• Güçlü devletlere komşu olunması.
• Avrupalıların Haçlı anlayışı ile Osmanlı'ya saldırması.

• Bu dönemde çıkan isyanlarda milliyetçilik akımı etkili değildir.

A. İstanbul (Merkez) İsyanları:

• Ekonomik (Cülus ve ulufe bahşişleri) nedenli. "Devlet, Ocak içindir" anlayışı egemendir. Padişah değişiklikleri yapılmıştır.
• II. Osman'ın öldürülmesi.
• Vaka-yı Vakvakiye (Çınar Vakası): IV. Mehmet döneminde 30'a yakın devlet adamı idam edilmiştir.

B. Celali (Anadolu) İsyanları:

• Ağır vergiler, Tımar sisteminin bozulması, yöneticilerin kötü davranması. İran ve Avusturya savaşlarının uzaması.
• Karayazıcı, Kalenderoğlu, Deli Hasan. Bu isyanlar Kuyucu Murat Paşa ve Köprülü Mehmet Paşa tarafından şiddetle bastırılmıştır. Sonucunda üretim azalmış ve Tımar sistemi bozulmuştur.

C. Eyalet İsyanları:

• Yöneticilerin bağımsız hareket etme isteği (Milliyetçilik etkili değildir).
• Balkanlarda veya uzak eyaletlerde devlet otoritesini sarsmıştır.

III. Murat (1574-1595):

• Kanun-i Kadim bu dönemde bozulmuştur. Doğuda en geniş sınırlara Ferhat Paşa Antlaşması ile ulaşmıştır. İlk rasathane Takiyüddin Mehmet tarafından açılmıştır.
• 1590 Ferhat Paşa Antlaşması (İran).

III. Mehmet (1595-1603):

• Kanuni'den sonra ordunun başında sefere çıkan ilk padişahtır. Eğri Kalesi'ni almıştır. Sancağa çıkan son padişahtır. Sancağa çıkma geleneğini kaldırmıştır.
• 1596 Haçova Savaşı (Kazanıldı).
• 1606 Zitvatorok Antlaşması (Avusturya): Avusturya kralı Osmanlı padişahına protokolde denk sayıldı, siyasi üstünlük kaybedildi.

I. Ahmet (1603-1617):

• Sancağa çıkmadan tahta oturan ilk padişahtır. Ekber ve Erşed sistemini getirerek veraset sistemini düzeltti.
• 1611 Nasuh Paşa Antlaşması (İran): Doğuda toprak kaybedilen ilk antlaşmadır.

II. Osman (Genç Osman) (1618-1622):

• Islahat yapma fikrine sahip ilk Osmanlı padişahıdır. Yeniçeri Ocağı'nı kaldırmayı düşündü. Saray dışından evlilik yapan ilk padişahtır.
• Hotin Seferi (Lehistan).

IV. Murat (1623-1640):

• Bağdat Fatihi unvanını aldı. Tütün ve gece sokağa çıkma yasağı getirdi. Devletin kötü gidişatını öğrenmek için Koçi Bey ve Kâtip Çelebi'ye raporlar hazırlattı. Osmanlı tarihinde ilk defa Şeyhülislam idam edilmiştir (Ahizade Hüseyin Paşa). Hezarfen Ahmet Çelebi ve Lagari Hasan Çelebi bu dönemde yaşamıştır.
• 1639 Kasr-ı Şirin Antlaşması (İran): Günümüz Türkiye-İran sınırını belirledi.

IV. Mehmet (Avcı) (1648-1687):

• Sadrazam Tarhuncu Ahmet Paşa, ilk defa bir sonraki yılın bütçesini hazırladı. Köprülüler dönemi bu padişahın sadrazamlığında yaşanmıştır.
• 1664 Vasvar Antlaşması (Avusturya).
• 1669 Girit Fethi (Köprülü Fazıl Ahmet Paşa). Denizlerdeki son zaferdir.
• 1672 Buçaş Antlaşması (Lehistan): Batı'da en geniş sınırlara ulaşıldı.
• 1683 II. Viyana Kuşatması (Başarısız).

• 1683 II. Viyana Kuşatması'ndaki yenilginin ardından Kutsal İttifak (Avusturya, Venedik, Malta, Lehistan ve Rusya) Osmanlı'ya karşı birleşti.

1. Karlofça Antlaşması (1699)

• Taraflar: Osmanlı ile Avusturya, Venedik ve Lehistan.
• Önemi: Osmanlı Devleti, Batı'da ilk kez büyük çapta toprak kaybı yaşamıştır.
• Bu antlaşma ile Duraklama Dönemi sona ermiş, Gerileme Dönemi başlamıştır.
• Antlaşmanın garantör devleti Avusturya olmuştur.
• Mora ve Dalmaçya kıyıları Venedik’e, Podolya ve Ukrayna ise Lehistan’a bırakıldı.

2. İstanbul Antlaşması (1700)

• Taraflar: Osmanlı ile Rusya.
• Sonuç: Rusya'ya Azak Kalesi verildi. Rusya, İstanbul'da sürekli elçi bulundurma hakkı kazandı. Bu, Rusya’nın Karadeniz’e inme yolunda elde ettiği ilk toprak ve ayrıcalıktır.

• Islahatların Özellikleri: Şiddet ve baskı yolu kullanılmıştır. Avrupa'daki gelişmeler takip edilmemiştir. Islahatlar kişilere bağlı kalmış, devlet politikası haline gelmemiştir.
• Köprülüler Dönemi: Sadrazamlık makamına şartlar sürerek gelen ilk kişi Köprülü Mehmet Paşa'dır.
• Köprülüler Dönemi (1656-1691), Osmanlı tarihinde Duraklama içinde yükselme dönemi olarak tabir edilir.
• Tarhuncu Ahmet Paşa, ilk kez bir sonraki yılın bütçesini hazırlayan sadrazamdır.