Osmanlı Devleti Yükselme Dönemi (1453-1579)

• Osmanlı Devleti, II. Mehmet'in İstanbul'u fethiyle (1453) başlayıp, Sokollu Mehmet Paşa'nın ölümüne (1579) kadar geçen dönemi kapsar. Bu dönemde devlet imparatorluk seviyesine yükselmiş, en güçlü ve en geniş sınırlarına ulaşmıştır.

A. İstanbul'un Fethi (1453)

• Fethin Nedenleri:
• Bizans'ın, Anadolu beyliklerini ve Osmanlı şehzadelerini kışkırtması.
• Anadolu ve Rumeli toprakları arasındaki bağlantıyı sağlamak istenmesi.
• İpek Yolu üzerinde hakimiyet kurma düşüncesi.
• Hz. Muhammed'in hadisine nail olma arzusu.
• Osmanlı'nın Hazırlıkları:
• Karadeniz'den gelebilecek yardımları önlemek için Rumeli Hisarı (Boğazkesen) yaptırıldı.
• "Şahi" adı verilen büyük toplar döktürüldü.
• 400 parçalık bir donanma oluşturuldu.
• Fethin Sonuçları:
• Dünya Tarihi Açısından: Orta Çağ kapandı, Yeni Çağ başladı. Mutlak krallıklar güçlendi. Bilim insanlarının İtalya'ya gitmesiyle Rönesans hareketlerine zemin hazırlandı. Avrupalılar yeni ticaret yolları arayışına girdi (Coğrafi Keşifler).
• Türk Tarihi Açısından: II. Mehmet "Fatih" unvanını aldı. Osmanlı Devleti, kuruluştan yükselme dönemine geçti. İstanbul, Osmanlı'nın yeni başkenti oldu. Fatih, Roma İmparatoru'nun unvanı olan "Kayser-i Rum" unvanını kullandı.

B. Siyasi ve Kurumsal Gelişmeler

• Kanunname-i Ali Osmani: Fatih tarafından yayımlandı. Kardeş katli, Müsadere (haksız kazanç sağlayan devlet memurlarının malına el konulması) ve Cülus bahşişi bu kanunla yasallaşmıştır.
• İdari Değişiklikler: Divan-ı Hümayun'a başkanlığı padişah yerine Sadrazam yapmaya başladı.
• Fetihler: Belgrad ve Rodos dışında Sırbistan'ın tamamı, Mora ve Arnavutluk fethedildi.
• Karadeniz'in Türk Gölü Olması: Cenevizlerden Amasra, Candaroğullarından Sinop, Trabzon Rum İmparatorluğundan Trabzon alındı. Kırım'ın (1474) alınmasıyla Karadeniz bir Türk gölü haline geldi.
• Anadolu: Karamanoğullarından Konya ve Karaman alındı. 1473 Otlukbeli Savaşı'nda Akkoyunlu Devleti (Uzun Hasan) yenilerek yıkılış sürecine girdi.
• Deniz Fetihleri: Venedik'e ilk imtiyazlar verildi. Otranto (İtalya) alındı.
• Kültür ve Bilim: İlk altın para basıldı. Sahn-ı Seman medreseleri açıldı. Ali Kuşçu İstanbul'a getirildi. Topkapı Sarayı yapıldı. İlk portresini İtalyan ressam Bellini'ye yaptırdı.

• Dönemin Özelliği: Yükselme dönemi içinde duraklama dönemi olarak görülür.
• Cem Sultan Olayı: Kardeşi Cem ile taht mücadelesi yaşandı. Cem'in dış güçlere (Memlükler, Rodos Şövalyeleri, Papa) sığınmasıyla olay, iç sorundan dış sorun haline geldi.
• Cem'in sığınması bahane edilerek Karamanoğulları Beyliği'ne son verildi.
• İç Sorunlar: Safevilerin kışkırttığı Şahkulu İsyanı (Antalya) zorla bastırıldı. Bu isyan zorla bastırılmış bir Şii isyanıdır.
• Askeri ve İdari: Memlüklerle yapılan savaşların masraflarından dolayı ilk kez Avarız vergisi toplanmıştır. İspanya'daki Müslüman ve Yahudilere (Sefared Yahudileri) yardım için Kemal Reis gönderildi.
• Sanat: "Sofu" ve "Adli" mahlaslarını kullandı.

• Lakabı: "8 yılda 80 yıllık iş yapmış Padişah" olarak bilinir. Padişahlığı, babası II. Bayezid'i "Karıştıran Savaşı" ile tahttan indirmesi sonucu başladı.
• Doğu Politikası (Safeviler):
• 1514 Çaldıran Savaşı: Şii tehlikesini ortadan kaldırmak için Safeviler (Şah İsmail) yenildi. Doğu Anadolu Osmanlı topraklarına katıldı.
• Celali İsyanları: Anadolu'da ilk Celali isyanı (Tokat-Yozgat-Bozoklu Celal) bu dönemde çıktı.
• Güney Politikası (Memlükler):
• 1515 Turnadağ Savaşı: Dulkadiroğulları Beyliği yıkıldı. Anadolu Türk Siyasi Birliği kesin olarak sağlandı.
• 1516 Mercidabık ve 1517 Ridaniye Savaşları: Memlükler yıkıldı.
• Sonuçları: Suriye, Filistin, Mısır ve Hicaz Osmanlı'ya katıldı. Halifelik Osmanlı'ya geçti. Yavuz, "Hadimü'l-Haremeyni'ş-Şerifeyn" unvanını aldı. Baharat Yolu Osmanlı egemenliğine geçti. Kutsal Emanetler İstanbul'a getirildi. Venedikliler Kıbrıs için vergiyi Osmanlı'ya ödemeye başladı.
• Diğer Gelişmeler: Hazineyi dolduran tek Osmanlı Padişahıdır. Piri Reis dünya haritasını Yavuz'a sunmuştur.

• Unvanları: Avrupa'da "Muhteşem" veya "Büyük Türk" olarak adlandırıldı. "Muhibbi" mahlasıyla şiirler yazmıştır.
• İsyanlar: Suriye'de Canberdi Gazali ve Ahmet Paşa (Memlük Devleti'ni canlandırma amacı) ve Anadolu'da Baba Zünnun ile Kalender Çelebi isyanları çıktı.
• Batı Fetihleri:
• 1521 Belgrad Fethi: Kanuni'nin ilk seferidir.
• 1526 Mohaç Meydan Savaşı: Tarihin en kısa süren meydan savaşıdır. Macar Krallığı yenilgiye uğratıldı.
• 1529 I. Viyana Kuşatması: Başarısız oldu (lojistik yetersizlikten).
• 1533 İstanbul (İbrahim Paşa) Antlaşması: Avusturya kralı, protokol bakımından Osmanlı sadrazamına denk sayıldı. Osmanlı, Avusturya üzerindeki siyasi üstünlüğünü bu antlaşmayla sağladı.
• 1535 Kapitülasyonlar: Fransa'ya verildi. Bu kapitülasyonlar iki hükümdarın ömrü boyunca geçerliydi.
• 1566 Zigetvar Seferi: Kanuni'nin son seferidir; padişah sefer sırasında vefat etti.
• Doğu Fetihleri: İran ile yapılan savaşlar sonrası 1555 Amasya Antlaşması imzalandı. Bu, Osmanlı ile Safeviler arasındaki ilk resmi antlaşmadır.
• Deniz Fetihleri:
• 1522 Rodos alındı.
• Cezayir Osmanlı'ya bağlandı ve Barbaros Hayrettin Paşa Kaptan-ı Derya oldu.
• 1538 Preveze Deniz Savaşı: Kazanıldı. Akdeniz Türk Gölü haline geldi. Zaferin yıldönümü (28 Eylül) Donanma Günü olarak kutlanır.
• Trablusgarp (Turgut Reis) ve Sakız Adası alındı.
• Hint Deniz Seferleri: Portekiz'in baskılarını önlemek için düzenlendi. Bu seferlere katılanlar arasında Piri Reis (Kitab-ı Bahriye) ve Seydi Ali Reis (Miratü'l Memalik) vardır.

• Sadrazamlık Dönemi: Kanuni, II. Selim ve III. Murat dönemlerinde sadrazamlık yapmıştır.
• Fetihler:
• 1571 Kıbrıs Fethi: (II. Selim dönemi). Fetihten sonra Osmanlı donanması Haçlılar tarafından İnebahtı'da yakıldı. Bu, Osmanlı donanmasının ilk kez yakıldığı savaştır.
• Tunus (1574) ve Fas (1578) Portekizlilerden alındı.
• Lehistan himaye altına alınarak Osmanlı'nın batı sınırları Baltık Denizi'ne ulaştı.
• Kanal Projeleri (Coğrafi Keşiflerin Etkilerini Azaltma Girişimleri):
• Don-Volga Kanalı Projesi (1569): Amaç, Orta Asya Türkleri ile bağlantı kurmak, İran'ı çevrelemek ve İpek Yolu'nu canlandırmaktı. Başarısız oldu.
• Süveyş Kanalı Projesi (1568): Amaç, Portekiz baskısını önlemek ve Baharat Yolu ticaretini canlandırmaktı. Proje, Sokullu ölünce yarım kaldı (Daha sonra İngilizler tamamladı).