Giriş

İdare hukuku, Kamu Hukuku dallarından biridir. İdarenin teşkilat ve işleyişine ilişkin esasları, idare ile olan ilişkileri ve kamu hizmetinin görülmesini inceleyen hukuk dalı olarak tanımlanır. İdare hukukunun temel amacı kamu yararını sağlamaktır.

I. KAMU GÖREVLİLERİ VE İSTİHDAM ŞEKİLLERİ

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, kamu idare ve kuruluşlarında yürütülen kamu hizmetleri için üç farklı istihdam biçimi öngörmüştür:
Memur: Devlet ve diğer kamu tüzel kişiliklerince genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli kamu hizmetlerini yerine getiren görevlilerdir.
Sözleşmeli Personel: Kalkınma planı, yıllık program ve iş programlarında yer alan önemli projelerin hazırlanması, işletilmesi ve işlerliği için şart olan, özel bir meslek bilgisine ve ihtisasa ihtiyaç gösteren geçici işlerde istihdam edilen kamu görevlileridir.
İşçi: Bir hizmet akdine dayalı olarak çalışan kimselerdir.

Memurluğa girişte serbestlik ve eşitlik ilkeleri esastır. Ayrıca, liyakat ilkesi (bilgi, görgü, yetenek ve diploma esasına dayanma) memurluğa girişte gözetilir.

Devlet memurluğuna atanacaklarda aranan genel şartlar şunlardır:
Türk vatandaşı olmak.
18 yaşını doldurmuş olmak (meslek ve sanat okullarını bitirenler için 15 yaşını doldurmuş olmak kaydıyla yargı yoluyla kısıtlanmamış olmak).
En az ortaokul mezunu olmak.
Kasten işlenen suçlardan dolayı 1 yıl veya daha fazla hapis cezasına çarptırılmamış olmak (Taksirli suçlar hariç).
Yüz kızartıcı suçlardan (zimmet, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık vb.) affa uğramış olsa bile hüküm giymemiş olmak.
Askerlikle ilişiği bulunmamak.
Görevini yapmaya engel bir sağlık sorununun bulunmaması.

Adaylık Süresi: Aday memur statüsü ile göreve başlanır. Adaylık süresi en az 1 yıl, en çok 2 yıl'dır.
Başarısızlık: Adaylık süresi içinde başarısız olanlar, sürenin sonunda adaylıktan atılarak 3 yıl geçmeden tekrar memurluğa kabul edilmezler.
Göreve Başlama: Memur, atama işlemini tebliğ eden ilk iş günü, başka bir yere atanmışsa tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde göreve başlamak zorundadır.

Memurlar kanunlarda belirtilen bazı haklara sahiptirler:
Uygulamayı İsteme Hakkı: Mevzuatın uygulanmasını isteme hakkına sahiptir.
Güvenlik Hakkı: Kanunlarda belirtilen haller dışında memurun aylık ve memurluğu elinden alınamaz.
Müracaat, Şikâyet ve Dava Hakkı.
Sendika Kurma Hakkı.
Konuşturma ve Yargılama Hakkı.

Memurlar kanunla gösterilen şartlarda izin hakkına sahiptirler:
Yıllık İzin:
Hizmeti 1 yıldan 10 yıla kadar (10 yıl dahil) olanlar için yıllık izin süresi 20 gün'dür.
Hizmeti 11 yıl ve üzeri olanlar için yıllık izin süresi 30 gün'dür.
Öğretmenler yıllık izinlerini yaz tatilinde kullanır.
Doğum İzni: Kadın memura, doğumdan önce ve sonra 8'er hafta olmak üzere toplam 16 hafta analık izni verilir. Doğum sonrası analık izni süresinin bitiminden itibaren ilk altı ayda günde 3 saat, ikinci altı ayda günde 1,5 saat süt izni verilir.
Babalık İzni: Memura, eşinin doğum yapması halinde isteği üzerine 10 gün babalık izni verilir.
Evlilik İzni: Memurun kendisinin veya çocuğunun evlenmesi hâllerinde isteği üzerine 7 gün izin verilir.
Ölüm İzni: Memurun eş, çocuk, kendisinin veya eşinin ana, baba ve kardeşinin ölümü hâllerinde isteği üzerine 7 gün izin verilir.

Memurların tabi olduğu bazı yükümlülükler ve yasaklar mevcuttur:
Sadakat: Türkiye Cumhuriyeti Anayasasına ve kanunlarına sadakatle bağlı kalmak.
Tarafsızlık: Siyasi partilere üye olamazlar, herhangi bir siyasi partiyi veya zümrenin yararını hedefleyen davranışta bulunamazlar.
Mal Bildirimi: Kendilerine, eşlerine ve velayetleri altındaki çocuklarına ait taşınır ve taşınmaz malları, borçları ve alacakları hakkında 5 yılda bir (0 ile 5 biten yılların Şubat ayı sonuna kadar) mal bildirimi vermek zorundadırlar.
İkinci Görev Yasağı: Memurlar, kanunda belirtilenler dışında, başka bir görev alamazlar.
Gizli Bilgileri Açıklama Yasağı.
Grev Yasağı: Memurların grev kararı vermesi, grev tertiplemesi, ilan etmesi veya bu yollarda propaganda yapması yasaktır.
Toplu Eylem ve Harekette Bulunma Yasağı.
Hediye Alma Yasağı.

1. Uyarma: Görevde ve davranışta daha dikkatli olunması gerektiğinin yazıyla bildirilmesidir. Karar, Disiplin Amiri tarafından verilir.
2. Kınama: Görevde ve davranışta kusurlu olduğunun yazıyla bildirilmesidir. Karar, Disiplin Amiri tarafından verilir.
3. Aylıktan Kesme: Brüt aylıktan 1/30 ile 1/8 arasında kesinti yapılmasıdır. Karar, Disiplin Amiri tarafından verilir.
4. Kademe İlerlemesinin Durdurulması: Memurun bulunduğu kademede ilerlemesinin 1 yıldan 3 yıla kadar durdurulmasıdır. Karar, Yüksek Disiplin Kurulu'nun görüşü alınarak Atamaya Yetkili Amir tarafından verilir.
5. Devlet Memurluğundan Çıkarma (İhraç): Bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarılmasıdır. Yüksek Disiplin Kurulu kararıyla verilir.

Savunma Hakkı: Memur hakkında savunması alınmadan disiplin cezası verilemez. Savunma süresi 7 günden az olamaz.
İtiraz ve Yargı Yolu: Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı kararın tebliğ tarihinden itibaren 7 gün içinde itiraz edilebilir. İtiraz mercileri, dilekçeleri kendilerine intikalinden itibaren 30 gün içinde kararlarını vermek zorundadırlar. Disiplin cezalarına karşı idari yargı yolu (İdare Mahkemeleri) açıktır.

Memuriyet sıfatı kendiliğinden veya idari/yargı kararıyla sona erebilir:
İstifa (Çekilme): İstifa yazılı başvuruda bulunularak istenir. Usulüne uygun istifa eden memur, yerine atanan kimsenin gelmesini beklemeden çekilirse 6 ay beklemesi gerekirken; usule uymayan (çekilmiş sayılan) memur 1 yıl süreyle devlet memuru olamaz.
Müstafi Sayılma (Çekilmiş Sayılma): Belli hallerde memurun memuriyetten çekilmiş sayılmasıdır. Örneğin, aynı yere atanan memurun bir sonraki gün göreve başlamaması veya izinsiz/özürsüz olarak aralıksız 10 gün göreve gelmemesi durumunda çekilmiş sayılır ve 1 yıl süreyle memur olamaz.
Bağdaşmazlık: Memurun, memurlukla bağdaşmayan bir görevi kabul etmesi halinde memurluğu sona erer (Örn: milletvekilliği ile memurluğun bağdaşmaması).
Ölüm: Memurluğu sona erdiren doğal bir sebeptir.
Koşullarda Eksiklik: Memurluğa alınma koşullarından herhangi birini taşımadığı sonradan anlaşılan veya memurluk sırasında bu koşullardan birini kaybedenlerin memurluğu sona erer.
Emeklilik: Emeklilik memurlara tanınmış bir hak olup, emeklilikle memuriyet sona erer.