Giriş

Bu haklar, bireyin kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilemez ve vazgeçilmez hak ve hürriyetlerdir.
Temel Hak ve Hürriyetler konusu üç ana başlık altında incelenmektedir: Sınırlanması, Durdurulması ve Sınıflandırılması.

I. Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlanması

Anayasa’nın 13. maddesi, temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılma şartlarını belirlemektedir. Bir hakkın sınırlandırılabilmesi için gereken şartlar şunlardır:
Kanunla Sınırlama: Sınırlamalar, Ancak Kanunla (TBMM) yapılmalıdır.
Anayasa'nın İlgili Maddelerindeki Özel Sebeplere Dayanma: Sınırlama, ilgili anayasa maddesinde belirtilen özel sebeplere dayanmalıdır (2001 değişikliği).
Öze Dokunmama: Sınırlama temel hak ve hürriyetlerin özlerine dokunmamalıdır (2001 değişikliği). Hakların kötüye kullanılamayacağı ilkesi gereği haklar sınırlanırken, ancak tümüyle kullanılamaz hâle getirilmelidir.
Anayasa’nın Sözüne ve Ruhuna Uygun Olma.
Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Aykırı Olmama.
Laik Cumhuriyetin Gereklerine Aykırı Olmama.
Ölçülülük İlkesine Uygun Olma: Sınırlama, ulaşılmak istenen amaç için elverişli ve orantılı olmalıdır.
Olağanüstü Haller (OHAL) Sırasında Sınırlama: Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri ile sosyal ve ekonomik haklar düzenlenebilir ve sınırlanabilir. Olağanüstü hâl Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ile çekirdek haklar hariç temel hak ve hürriyetlerin tamamı veya bir kısmı sınırlanabilir veya durdurulabilir.

Temel hak ve hürriyetler, savaş, seferberlik ve olağanüstü hâller gibi durumlarda kısmen veya tamamen durdurulabilir.

Temel hak ve hürriyetlerin durdurulması durumunda dahi dokunulamayacak "sert çekirdek haklar" bulunmaktadır. Bunlar şunlardır:
Kişinin yaşam hakkı, maddi ve manevi varlığının bütünlüğü (savaş hukukuna uygun fiiller sonucu meydana gelen ölümler dışındaki kısımları).
Zorla çalıştırma yasağı.
Kimsenin din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaması.
Kimsenin işkence ve kötü muameleye tabi tutulamaması.
Suç ve cezaların geçmişe yürütülememesi.
Suçluluğu mahkemece sabit oluncaya kadar kimsenin suçlu sayılamaması (Masumiyet Karinesi).

Anayasa'da yer alan temel hak ve hürriyetler, Alman hukukçu George Jellinek'in sınıflandırmasına göre üç kategori halinde düzenlenmiştir:

Bu haklar, devlete müdahale etmeme, tanıma ve karışmama görevi yükler (Devlet - Negatif).
Örnekler: Kişinin dokunulmazlığı, zorla çalıştırma yasağı, kişi hürriyeti ve güvenliği, özel hayatın gizliliği, konut dokunulmazlığı, haberleşme hürriyeti, din ve vicdan hürriyeti, düşünce ve kanaat hürriyeti, dernek kurma, mülkiyet hakkı, hak arama hürriyeti, kanuni hâkim güvencesi.

Bu haklar, devlete hizmet götürme veya bazı imkânları sağlama görevi yükler (Devlet - Pozitif).
Örnekler: Ailenin korunması ve çocuk hakları, eğitim ve öğretim hakkı ve ödevi, kıyılardan yararlanma, toprak mülkiyeti, çalışma ve sözleşme hürriyeti, sendika kurma hakkı, grev hakkı ve lokavt, ücrette adalet, sosyal güvenlik hakkı, sağlık hakkı, konut hakkı, gençliğin korunması.

Bu haklar, bireyin devletin yönetimine katılmasını sağlar (Bireyler - Aktif).
Örnekler: Türk vatandaşlığı, seçme, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı, siyasi parti kurma ve partilerden ayrılma, kamu hizmetine girme hakkı, mal bildirimi, vatan hizmeti, vergi ödevi, dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı.

Siyasi haklardan bazıları yalnızca Türk vatandaşları tarafından kullanılabilir. Bunlar:
Vatan hizmeti.
Seçme, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı.
Siyasi parti kurma, partilere girme ve partilerden ayrılma hakkı.
Kamu hizmetine girme hakkı.
Yabancılar, dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkından yararlanabilirler. Ancak bu hakları kullanırken, karşılıklılık esası gözetilerek Türkiye'de ikamet eden yabancılar, yetkili makamlara ve TBMM'ye yazı ile başvurabilir.