TARİH

Terimler Sözlüğü

485 terim ve kısa açıklaması.

Terim ara

Ağılığ: İlk Türk devletlerinde hazine görevlisi.
Ağnam: Küçükbaş hayvan vergisi.
Ahi: Esnaf teşkilatı üyesi.
Ahidname: Antlaşma, sözleşme belgesi.
Akçe: Osmanlı gümüş parası.
Alamet: Hükümdarlık sembolü.
Alperen: Savaşçı derviş.
Amil: Vergi toplayan memur.
Anayasa: Devletin temel yasası.
Anayasal Monarşi: Hükümdarın yetkilerinin anayasa ile sınırlandığı yönetim.
Anschluss: İlhak, birleştirme politikası.
Antant: Anlaşma, ittifak.
Apartheid: Irk ayrımcılığı rejimi.
Asesbaşı: Gece bekçilerinin amiri.
Askeri: Osmanlı'da yönetici sınıf.
Atabey: Selçuklularda meliklerin hocası.
Ataşemiliter: Askeri elçi.
Avarız: Olağanüstü durumlarda toplanan vergi.
Ayan: Bir bölgenin ileri geleni.
Ayuki: İlk Türk devletlerinde hükümet.
Aygucı: İlk Türk devletlerinde vezir.
Azap: Osmanlı'da bekar erkeklerden oluşan asker.
Azınlık: Bir ülkede çoğunluktan farklı olan topluluk.
Bab-ı Ali: Osmanlı hükümet merkezi, sadrazam kapısı.
Bab-ı Meşihat: Şeyhülislamlık makamı.
Bac: Çarşı pazar vergisi.
Bad-ı heva: Beklenmedik gelirler vergisi.
Baksı: İslamiyet öncesi Türklerde din adamı, şaman.
Balbal: İslamiyet öncesi mezar taşı.
Balyos: Venedik elçisi.
Barış Antlaşması: Savaş durumunu sona erdiren belge.
Basmacılık: Orta Asya'da Sovyet karşıtı milli direniş hareketi.
Başkent: Devletin yönetim merkezi.
Başvekil: Başbakan.
Batıcılık: Batı medeniyetini örnek alan düşünce akımı.
Bedesten: Değerli eşyaların satıldığı kapalı çarşı.
Bent: Su seti, baraj.
Berat: Padişah tarafından verilen atama belgesi.
Beraya: Osmanlı'da gayrimüslim tüccar.
Beylerbeyi: Osmanlı'da eyalet valisi.
Beytü'l-mal: İslam devletlerinde devlet hazinesi.
Biat: Hükümdara bağlılık yemini.
Bimarhane: Akıl hastanesi.
Bitikçi: İlk Türk devletlerinde katip, yazıcı.
Bostancı: Saray ve çevresinin güvenliğinden sorumlu asker.
Boy: Kabile, aşiret.
Bölük: Askeri birlik.
Budun: Millet, kavim.
Burjuva: Şehirli, tüccar sınıf.
Buyruk: İlk Türk devletlerinde bakan.
Büyükelçi: Bir devleti başka bir devlette temsil eden en üst düzey diplomat.
Cariye: Saraydaki kadın hizmetli, köle.
Casus: Gizli bilgi toplayan kişi.
Cebelü: Tımarlı sipahinin beslemek zorunda olduğu atlı asker.
Ceditçilik: Rusya Türkleri arasındaki yenilikçi hareket.
Cihad: Din uğruna yapılan savaş.
Cizye: Gayrimüslim erkeklerden alınan askerlik vergisi.
Cülus: Padişahın tahta çıkma töreni.
Cünd: Eyaletlerdeki askeri birlik.
Çar: Rus imparatoru.
Çav: Kağıt para.
Çelebi: Padişah oğlu, şehzade.
Çerçi: Gezici satıcı.
Çiftbozan: Toprağını izinsiz terk eden köylüden alınan vergi.
Çifthane: Bir çift öküzle sürülebilen arazi.
Çini: Seramik sanatı.
Çöküş: Bir devletin zayıflayıp yıkılma süreci.
Darphane: Para basılan yer.
Darülaceze: Düşkünler yurdu.
Darülbedayi: Tiyatro okulu.
Darülelhan: Müzik okulu.
Darülfünun: Üniversite.
Darüşşifa: Hastane.
Debbağ: Deri işleyen zanaatkar.
Defterdar: Osmanlı'da mali işlerden sorumlu en üst görevli.
Demir Perde: Soğuk Savaş döneminde Doğu ve Batı bloğu arasındaki sınır.
Demokrasi: Halkın egemenliğine dayanan yönetim biçimi.
Derviş: Bir tarikata bağlı din adamı.
Devletçilik: Ekonomik faaliyetlerin devlet tarafından yürütülmesi ilkesi.
Devşirme: Gayrimüslim çocukların alınıp yetiştirildiği sistem.
Deylem: Hazar Denizi güneyindeki bölge.
Diktatörlük: Yönetimin tek kişide toplandığı rejim.
Diplomasi: Uluslararası ilişkileri yürüten faaliyetler.
Dirlik: Hizmet karşılığı verilen geçimlik toprak.
Divan: Devlet işlerinin görüşüldüğü meclis.
Divan-ı Hümayun: Osmanlı'da en yüksek yönetim organı.
Divan-ı Mezalim: Yüksek mahkeme.
Dönüm: Arazi ölçü birimi.
Drahmi: Bizans para birimi.
Duka: Bizans'ta yüksek rütbeli komutan.
Düyun-u Umumiye: Osmanlı borçlarını yöneten uluslararası kurum.
Egemenlik: Bir toprak parçası üzerindeki mutlak hakimiyet.
Ekber ve Erşed: En yaşlı ve olgun şehzadenin tahta geçmesi sistemi.
Ekinlik: Tarım yapılan arazi.
Ekonomi: Üretim, tüketim ve dağıtım faaliyetleri.
Elçi: Diplomatik temsilci.
Emir: Yönetici, komutan.
Emir-i Dad: Adalet işlerinden sorumlu görevli.
Emir-i Hares: Hükümdara karşı suç işleyenleri cezalandıran görevli.
Emperyalizm: Yayılmacılık, sömürgecilik.
Enderun: Saray okulu.
Enflasyon: Paranın değer kaybetmesi, fiyatların artması.
Enstitü: Belirli bir alanda araştırma yapan kurum.
Erat: Rütbesiz asker.
Esham: İç borçlanma senetleri.
Eşkinci: Talimli, eğitimli asker.
Etnik: Belirli bir ırka veya kültüre ait olan.
Eyalet: Büyük idari birim.
Faşizm: Baskıcı, milliyetçi, totaliter ideoloji.
Ferman: Padişahın yazılı emri.
Fetih: Bir toprağı savaşarak ele geçirme.
Fetret: Hükümdarsız geçen dönem, taht boşluğu.
Fetva: Şeyhülislamın dini konulardaki görüşü.
Feodalizm: Toprak ağalığına dayalı yönetim sistemi.
Fıkıh: İslam hukuku.
Filori: Altın para birimi.
Fütuhat: Fetihler.
Fütüvvet: Ahiliğin temelini oluşturan yiğitlik ve cömertlik anlayışı.
Ganimet: Savaşta düşmandan ele geçirilen mal.
Gaza: Din uğruna yapılan savaş.
Gedikli: Lonca'da dükkan açma hakkı olan usta.
Gensoru: Meclisin hükümeti denetleme yollarından biri.
Getto: Bir azınlığın yaşamaya zorlandığı mahalle.
Glasnost: Açıklık politikası.
Gulam: Savaş esirlerinden yetiştirilen asker veya saray görevlisi.
Gümrük: Sınırlarda ticari mallardan alınan vergi.
Hacib: Hükümdar ile halk arasındaki ilişkileri düzenleyen görevli.
Hadım: İğdiş edilmiş saray görevlisi.
Halife: Hz. Muhammed'in vekili, İslam dünyasının lideri.
Halkçılık: Halkın eşitliği ve refahını amaçlayan ilke.
Halkevi: Cumhuriyet döneminde kültürel gelişim için kurulan merkez.
Haraç: Gayrimüslimlerden alınan ürün vergisi.
Harem: Padişahın özel yaşam alanı.
Has: Geliri en yüksek dirlik toprağı.
Hassa: Hükümdara bağlı özel birlik.
Hat: Güzel yazı sanatı.
Hatun: Hükümdarın eşi.
Hatt-ı Hümayun: Padişahın kendi el yazısıyla yazdığı ferman.
Hazine: Devletin mal varlığı.
Hicret: Göç.
Hilafet: Halifelik makamı.
Hilal: Osmanlı sancağının sembolü.
Hisar: Kale.
Hisse: Ortaklık payı.
Hoca: Öğretmen, din alimi.
Humbaracı: Havan topu yapan ve kullanan asker.
Hutbe: Cuma ve bayram namazlarında okunan dua ve konuşma.
Hükümdar: Devlet başkanı, monark.
Hürriyet: Özgürlük.
Ilgım: Atlı birlik.
Irkçılık: Bir ırkın diğerinden üstün olduğunu savunan görüş.
Islahat: Yenilik, reform.
İaşecilik: Piyasada yeterli mal bulundurma ilkesi.
İcazet: Diploma, yeterlilik belgesi.
İç borçlanma: Devletin kendi vatandaşlarından borç alması.
İçtihad: Dini bir konuda hüküm çıkarma.
İdişçi: İlk Türk devletlerinde içki sunan görevli.
İğdiş: Hadım etme.
İhtilal: Mevcut düzeni zorla değiştirme.
İhtisab: Belediye işlerini denetleyen görevli.
İkta: Hizmet karşılığı verilen, geliriyle asker beslenen toprak.
İl: Devlet, ülke.
İlber: Vali.
İltizam: Bir verginin gelirini peşin para karşılığı satma sistemi.
İmaret: Yoksullara yemek dağıtılan hayır kurumu.
İmtiyaz: Ayrıcalık.
İnanç: Dini inanış, iman.
İnkılap: Köklü ve kapsamlı devrim.
İrade-i Seniyye: Padişah iradesi, emri.
İspenç: Gayrimüslimlerden alınan arazi vergisi.
İstihdam: İş gücünün çalıştırılması.
İstiklal: Bağımsızlık.
İstimalet: Gönül alma, hoşgörü politikası.
İşçi sınıfı: Emek gücüyle geçinen toplumsal sınıf.
İttifak: Anlaşma, bağlaşma.
İttihat: Birlik, birleşme.
Kadı: Yargıç, hakim.
Kadıasker: Askeri ve hukuki işlerden sorumlu yüksek görevli.
Kağan: İslamiyet öncesi Türklerde en büyük hükümdar.
Kaim: Kaymakam, vekil.
Kaime: Kağıt para.
Kam: Şaman, din adamı.
Kanal: Su yolu.
Kanun: Yasa.
Kanun-i Esasi: Osmanlı'nın ilk anayasası.
Kanunname: Padişahın çıkardığı yasaların toplandığı kitap.
Kapan: Tek bir cins malın satıldığı toptancı hali.
Kapıkulu: Padişaha bağlı daimi ordu.
Kapitalizm: Özel mülkiyete dayalı ekonomik sistem.
Kapitülasyon: Yabancı devletlere tanınan ticari ve hukuki ayrıcalık.
Kast: Hindistan'daki toplumsal sınıf sistemi.
Katip: Yazıcı.
Kavim: Boylar birliği, millet.
Kazasker: Kadıasker.
Kervansaray: Ticaret yolları üzerindeki konaklama yeri.
Keşif: Yeni yerler veya şeyler bulma.
Kethüda: Lonca yöneticisi, bir görevlinin yardımcısı.
Kıptî: Mısır'ın yerli Hristiyan halkı.
Knez: Slav prensi.
Kolektivizm: Ortak mülkiyeti savunan sistem.
Koloni: Sömürge.
Komünizm: Sınıfsız, devletsiz toplumu amaçlayan ideoloji.
Konar-göçer: Yarı yerleşik yaşam tarzı.
Konfederasyon: Bağımsız devletlerin oluşturduğu birlik.
Konsolos: Yabancı ülkede kendi vatandaşlarının haklarını koruyan görevli.
Konvansiyon: Uluslararası sözleşme.
Kooperatif: Ortak ekonomik çıkarlar için kurulan birlik.
Kopuz: Telli Türk çalgısı.
Kral: Monarşi ile yönetilen devletin başkanı.
Kudüs: Üç semavi din için kutsal şehir.
Kulluk: Padişahın hizmetinde olma durumu.
Kumbara: Top mermisi.
Kumpanya: Ticaret şirketi.
Kurgan: İslamiyet öncesi Türklerde oda şeklindeki mezar.
Kurultay: İlk Türk devletlerinde devlet işlerinin görüşüldüğü meclis.
Kut: Hükümdarlık yetkisinin Tanrı tarafından verildiği inancı.
Kutsal: Dinen saygı duyulan.
Kuyud-ı Kadime: Eski kayıtlar.
Külliye: Cami merkezli yapılar topluluğu.
Kült: Tapınma, ibadet.
Kültür: Bir toplumun maddi ve manevi değerler bütünü.
Laiklik: Din ve devlet işlerinin ayrılması.
Lağımcı: Tünel kazan, kale duvarlarını yıkan asker.
Lehistan: Polonya.
Levend: Osmanlı donanma askeri.
Liberalizm: Bireysel özgürlükleri savunan ideoloji.
Liman: Gemilerin barındığı yer.
Liva: Sancak.
Lonca: Osmanlı esnaf teşkilatı.
Maaş: Aylık ücret.
Mabeyn: Sarayda harem ile selamlık arasındaki bölüm.
Macar: Macaristan halkı.
Madde: Kanun veya antlaşma bendi.
Mahkeme: Yargılama yapılan yer.
Maliye: Devletin para işlerini yürüten kurum.
Malikane: Bir gelirin ömür boyu kiralanması sistemi.
Manda: Bir devletin başka bir devlet adına yönetilmesi.
Manifesto: Bildiri.
Marksizm: Komünist ideolojinin temeli.
Matbaa: Basımevi.
Mecelle: Osmanlı medeni kanunu.
Meclis: Yasa yapma organı.
Medeniyet: Uygarlık.
Medrese: İslam dünyasında eğitim kurumu.
Mektep: Okul.
Melik: Hükümdar oğlu, prens.
Memluk: Köle kökenli asker.
Menzil: Posta ve haberleşme teşkilatı.
Merkantilizm: Zenginliği değerli madenlere dayandıran ekonomik doktrin.
Merkez: Yönetimin toplandığı yer.
Meşrutiyet: Padişahın yanında meclisin de olduğu yönetim biçimi.
Meşveret: Danışma.
Mevlevi: Mevlana Celaleddin Rumi'nin kurduğu tarikat.
Mevlevihane: Mevlevi tekkesi.
Mevzuat: Yürürlükteki yasalar bütünü.
Meydan: Alan, toplanma yeri.
Mezar: Gömüt.
Mezhep: Bir dinin farklı yorumlarına dayanan kol.
Mihrab: Camide imamın durduğu yer.
Millet: Ulus.
Milliyetçilik: Ulusal bilinci ve bağımsızlığı savunan akım.
Mimar: Yapı tasarlayan ve yöneten kişi.
Minber: Camide hutbe okunan yer.
Minyatür: Kitapları süsleyen küçük resim sanatı.
Miri: Devlete ait olan.
Miri arazi: Devlete ait toprak.
Misak: Ant, yemin, sözleşme.
Misyoner: Dini yaymakla görevli kişi.
Monarşi: Yönetimin tek kişide olduğu sistem.
Muaf: Vergiden veya bir görevden bağışık tutulan.
Muallim: Erkek öğretmen.
Muhafız: Koruma görevlisi.
Muhassıl: Vergi tahsildarı.
Muhbir: Haber veren, ispiyoncu.
Muhrip: Savaş gemisi.
Muhtesip: Çarşı pazar denetçisi.
Mukataa: Geliri doğrudan hazineye aktarılan toprak.
Mutasarrıf: Sancak yöneticisi.
Mutlakiyet: Hükümdarın sınırsız yetkiye sahip olduğu yönetim.
Muvazene: Denge.
Mübaşir: Mahkeme görevlisi.
Müceddid: Yenileyici, reformcu.
Müdafaa: Savunma.
Müderris: Medrese hocası, profesör.
Müdür: Yönetici.
Müezzin: Ezan okuyan görevli.
Müfettiş: Denetçi.
Müftü: Fetva veren din alimi.
Mühimme: Divan kararlarının kaydedildiği defter.
Mülk: Kişiye ait olan.
Mültezim: İltizam sisteminde vergi toplama hakkını alan kişi.
Müneccim: Astrolog, yıldız falcısı.
Münşi: Resmi yazıları kaleme alan katip.
Mürebbiye: Kadın eğitmen.
Mürit: Bir tarikata bağlı öğrenci.
Müsadere: Devletin, bir kişinin malına el koyması.
Müslüman: İslam dinine inanan kişi.
Müsteşar: Bakan yardımcısı.
Mütesellim: Sancakbeyi vekili.
Mütevelli: Vakıf yöneticisi.
Naima: Resmi tarih yazarı, vakanüvis.
Naib: Vekil.
Nakibüleşraf: Hz. Muhammed'in soyundan gelenlerin işleriyle ilgilenen görevli.
Narenciye: Turunçgiller.
Nazır: Bakan.
Nemçe: Avusturya.
Nevbet: Hükümdarlık alameti olan bando.
Nizam: Düzen.
Nizam-ı Cedit: III. Selim dönemindeki yenilikler ve ordu.
Nişancı: Padişahın tuğrasını çeken, toprak kayıtlarını tutan divan üyesi.
Nöker: Komutanın hizmetindeki asker.
Ocak: Askeri birlik (özellikle Yeniçeri).
Oğuş: Aile.
Oligarşi: Yönetimin küçük bir grubun elinde olduğu sistem.
Onlu sistem: Ordunun on, yüz, bin kişilik birimlere ayrılması.
Ordu: Silahlı kuvvetler.
Orta sınıf: Burjuva ile işçi sınıfı arasındaki toplumsal katman.
Osmanlıcılık: Osmanlı sınırları içindeki herkesi eşit sayan fikir akımı.
Otağ: Hükümdar çadırı.
Otokrasi: Mutlakiyet, tek kişinin egemenliği.
Otorite: Yönetme gücü, yetke.
Öşür: Müslümanlardan alınan ürün vergisi.
Özerklik: İç işlerinde bağımsızlık.
Padişah: Osmanlı hükümdarı.
Pakt: Siyasi veya askeri antlaşma.
Panislamizm: Bütün Müslümanları birleştirmeyi amaçlayan akım.
Panslavizm: Bütün Slavları birleştirmeyi amaçlayan akım.
Pantürkizm: Bütün Türkleri birleştirmeyi amaçlayan akım.
Papa: Katoliklerin ruhani lideri.
Papalık: Papa'nın makamı.
Parlamento: Meclis, yasama organı.
Paşa: Yüksek rütbeli sivil veya askeri yönetici.
Patrik: Ortodoks kilisesi lideri.
Payitaht: Başkent.
Pazar: Alışveriş yapılan yer.
Pencik: Savaş esirlerinin beşte birinin orduya alınması sistemi.
Perestroyka: Yeniden yapılanma politikası.
Pervaneci: Selçuklularda toprak dağıtımından sorumlu görevli.
Peyk: Postacı, haberci.
Piskopos: Hristiyan din adamı.
Politika: Devlet yönetme sanatı.
Portföy: Bir bakanın sorumlu olduğu alan.
Postnişin: Tekke lideri, şeyh.
Proletarya: İşçi sınıfı.
Protokol: Resmi tören kuralları.
Rab: Tanrı.
Raca: Hint prensi.
Radikal: Köktenci.
Rahip: Hristiyan din adamı.
Raiyyet: Reaya, yönetilen halk.
Reaya: Osmanlı'da vergi veren halk, yönetilenler.
Reform: Yenilik, ıslahat.
Reis: Başkan, lider.
Reisülküttap: Dış işlerinden sorumlu divan üyesi.
Rejim: Yönetim biçimi.
Rönesans: Avrupa'da bilim ve sanatta yeniden doğuş.
Rüştiye: Ortaokul.
Ruznamçe: Günlük gelir gider defteri.
Sadaret: Sadrazamlık makamı.
Sadrazam: Padişahın mutlak vekili, başbakan.
Sahn-ı Seman: Fatih döneminde kurulan yüksek medrese.
Saka: Ordunun su ihtiyacını karşılayan görevli.
Saliyane: Yıllık vergi.
Sancak: İdari birim, bayrak.
Sancakbeyi: Sancağı yöneten kişi.
Sebil: Hayır için su dağıtılan çeşme.
Sekban: Sınır boylarındaki askeri birlik.
Selamlık: Sarayda erkeklerin bulunduğu bölüm.
Sened-i İttifak: Padişah yetkilerini sınırlayan ilk belge.
Serasker: Ordunun başkomutanı.
Serbesti: Özgürlük, serbest olma durumu.
Serdengeçti: Gözü pek, fedai asker.
Serf: Toprağa bağlı köle, köylü.
Sermaye: Anapara.
Seyfiye: Askeri ve idari sınıf.
Sıbyan Mektebi: İlkokul düzeyindeki okul.
Sikke: Madeni para.
Silahdar: Padişahın silahlarından sorumlu görevli.
Sipahi: Atlı asker.
Sosyalizm: Üretim araçlarının kamuya ait olduğu ekonomik sistem.
Soyluluk: Doğuştan gelen ayrıcalıklı sınıf.
Sömürgecilik: Bir devletin başka bir devleti siyasi ve ekonomik olarak yönetmesi.
Statüko: Mevcut durum.
Subaşı: Şehirlerin güvenliğinden sorumlu komutan.
Sultan: İslam devletlerinde hükümdar.
Sulta: Otorite, egemenlik.
Sübyan: Çocuklar.
Sürgün: Ceza olarak bir yere gönderilme.
Süvari: Atlı asker.
Şad: Hükümdar soyundan gelen komutan, vali.
Şah: İran hükümdarı.
Şaman: İslamiyet öncesi din adamı.
Şecere: Soy ağacı.
Şehbender: Konsolos.
Şehir: Büyük yerleşim yeri.
Şehremini: Belediye başkanı.
Şehzade: Padişah oğlu.
Şer'i: İslam hukukuna uygun.
Şerif: Mekke emiri.
Şeyh: Tarikat lideri.
Şeyhülislam: En yüksek din görevlisi.
Şıhne: Selçuklularda askeri vali.
Şövalye: Orta Çağ Avrupası'nda atlı savaşçı.
Tabip: Hekim, doktor.
Tabya: Askeri savunma yapısı.
Tacir: Tüccar.
Tahıl: Buğday, arpa gibi ürünler.
Tahrir: Toprak ve nüfus sayımı.
Taht: Hükümdarlık makamı.
Takvim: Zamanı gösteren çizelge.
Tanzimat: Osmanlı'da 1839'da başlayan yenileşme dönemi.
Tapu: Mülkiyet belgesi.
Tarikat: Dini bir yol veya mezhep kolu.
Tarih: Geçmişi inceleyen bilim.
Taviz: Ödün.
Teamül: Yerleşmiş kural, gelenek.
Tebaa: Bir devlete bağlı olan halk.
Teçhizat: Donanım, araç gereç.
Tedrisat: Eğitim, öğretim.
Tefsir: Kuran'ı yorumlama bilimi.
Tekalif-i Harbiye: Savaş zamanı halktan alınan yardımlar.
Tekel: Bir ürünün üretim veya satış hakkının tek bir elde toplanması.
Tekke: Tarikat mensuplarının toplandığı yer.
Tengri: İslamiyet öncesi Türklerde Gök Tanrı.
Teokrasi: Yönetimin dine dayandığı sistem.
Tersane: Gemi yapılan yer.
Teşkilat: Örgüt.
Teşrifat: Saray protokolü.
Tevcih: Rütbe veya görev verme.
Tımar: Hizmet karşılığı verilen toprak.
Ticaret: Mal alım satımı.
Tiran: Zalim yönetici.
Toktamış: Altın Orda Hanı.
Toprak reformu: Toprak mülkiyetinin yeniden düzenlenmesi.
Totaliterizm: Devletin hayatın her alanını kontrol ettiği rejim.
Toy: Kurultay, şenlik.
Töre: Yazısız hukuk kuralları.
Tuğ: Hükümdarlık sembolü olan at kuyruğu.
Tuğra: Padişahın imzası, mührü.
Turan: Türklerin birliği ideali.
Tüccar: Ticaretle uğraşan kişi.
Tümen: On bin kişilik askeri birlik.
Türkçülük: Türk birliğini ve kültürünü savunan akım.
Uç beyi: Sınır boylarındaki askeri yönetici.
Ulema: Din bilginleri sınıfı.
Ulus: Millet.
Uluslararası: Milletlerarası.
Urug: Soy, sülale.
Uygarlık: Medeniyet.
Ümmet: Bir peygambere inananların tümü.
Ümmetçilik: İslam birliği ideali.
Üretim: Mal veya hizmet ortaya çıkarma.
Üst yapı: Bir toplumun siyasi, hukuki ve kültürel kurumları.
Vaftiz: Hristiyanlıkta dine giriş töreni.
Vaka-i Hayriye: Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması.
Vakanüvis: Resmi tarih yazıcısı.
Vakıf: Hayır işleri için kurulan kurum.
Vali: Bir ili yöneten en üst düzey görevli.
Vekil: Birinin yerine bakan kişi.
Veraset: Tahta geçme usulü.
Vezir: Bakana denk gelen yüksek rütbeli devlet adamı.
Vezir-i Azam: Sadrazam.
Vilayet: İl.
Voyvoda: Eflak ve Boğdan yöneticilerine verilen unvan.
Yabgu: Batı kanadını yöneten hükümdar yardımcısı.
Yarlık: Hükümdar emri.
Yargan: Yargıç.
Yargı: Hukuksal uyuşmazlıkları çözen güç.
Yasa: Kanun.
Yasama: Yasa yapma yetkisi.
Yatıştırma: Saldırgan bir devlete taviz vererek savaşı önleme politikası.
Yaylak: Yazın kalınan yer.
Yeniçeri: Kapıkulu ordusunun piyade askeri.
Yenilik: Islahat, reform.
Yerleşim: İnsanların yaşadığı yer.
Yönetim: İdare etme işi.
Yörük: Göçebe Türkmen.
Yurtluk: Sınır boylarındaki komutanlara verilen toprak.
Yürütme: Yasaları uygulama gücü.
Zanaat: El becerisine dayalı meslek.
Zaviye: Küçük tekke.
Zeamet: Geliri orta dereceli devlet memurlarına verilen dirlik.
Zekat: Müslümanların mallarından verdikleri dini vergi.
Zımmi: İslam devletinde yaşayan gayrimüslim.
Ziraat: Tarım.